การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลบ้านขาม อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสุขภาวะและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ พัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนและศึกษาปัจจัยความสำเร็จของการดำเนินงาน โดยประยุกต์แนวคิดการมีส่วนร่วมของ Cohen และ Uphoff กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 60 คน ประกอบด้วยผู้สูงอายุ 20 คน ผู้ดูแล 18 คนและผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนา 22 คน เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบประเมินสุขภาวะผู้สูงอายุ แบบประเมินคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบสนทนากลุ่ม ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC > 0.50) และมีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคระหว่าง 0.86 – 0.95 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired t - test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า ก่อนดำเนินกิจกรรมผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีโรคเรื้อรังและมีคุณภาพชีวิตด้านร่างกายต่ำกว่าด้านอื่น ภายหลังการดำเนินงาน ผู้สูงอายุมีคะแนนสุขภาวะและคุณภาพชีวิตทั้งโดยรวมและรายด้านเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p - value <  0.05) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 ขั้นตอนได้แก่ 1) การสำรวจสถานการณ์และความต้องการ 2) การวางแผนร่วมกับภาคีเครือข่าย 3) การดำเนินกิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพและ พัฒนานวัตกรรมสุขภาพในชุมชน และ 4) การติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ภาคีเครือข่ายมีความพึงพอใจต่อการดำเนินงานในระดับมาก ( = 4.27, S.D. = 0.60) สรุปได้ว่ารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนสามารถส่งเสริมสุขภาวะและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพและควรนำไปประยุกต์ใช้ในชุมชนที่มีบริบทใกล้เคียงกัน