ความชุกและปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะทุพโภชนาการในผู้สูงอายุ
คำสำคัญ:
การถดถอยโลจิสติกเชิงลำดับ, ความชุก , พัทลุง, ผู้สูงอายุ, ภาวะทุพโภชนาการบทคัดย่อ
การศึกษาเชิงวิเคราะห์ภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความชุกของภาวะทุพโภชนาการและตรวจหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องในผู้สูงอายุ โดยเก็บข้อมูลจากผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปี ขึ้นไป จำนวน 1,692 คน อาศัยในพื้นที่อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง ระหว่างเดือนมกราคม ถึง มีนาคม พ.ศ. 2561 ประเมินภาวะโภชนาการ ด้วยแบบประเมินและจัดระดับเป็นปกติ เสี่ยงต่อการขาดสารอาหารและขาดสารอาหาร ใช้สถิติเชิงพรรณนาคำนวณความชุกและสถิติถดถอยโลจิสติกเชิงลำดับอย่างง่ายแบบพหุคูณโลจิสติกวิเคราะห์ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะโภชนาการ ผลพบว่า ร้อยละ 48.5 อยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการขาดสารอาหาร และร้อยละ 8.7 มีภาวะขาดสารอาหาร (ปกติร้อยละ 42.8) และโดยผู้สูงอายุเพศหญิงมีโอกาสเกิดภาวะโภชนาการที่แย่ลงต่ำกว่าเพศชาย (ORadj = 0.77, 95%CI: 0.63 - 0.93) ผู้มีอายุ 70 - 79 และ 80 ปี ขึ้นไป มีโอกาสภาวะโภชนาการที่แย่ลงเพิ่มขึ้น 1.6 เท่า และ 3.7 เท่า (ORadj = 1.60, 95%CI: 1.28 - 1.99 และ ORadj = 3.72, 95%CI: 2.77 - 4.99) ผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและอาชีพอื่นๆ มีโอกาสภาวะโภชนาการที่แย่ลงลดลง (ORadj = 0.69, 95%CI: 0.54 - 0.87 และ ORadj = 0.53, 95%CI: 0.40 - 0.70) ขณะที่พฤติกรรมการดูแลตนเองในระดับปานกลางสัมพันธ์กับโอกาสภาวะโภชนาการที่แย่ลงสูงขึ้น 1.4 เท่า (ORadj = 1.40, 95%CI: 1.16 - 1.70) ผลการวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าควรเฝ้าระวังภาวะทุพโภชนาการในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 70 ปีขึ้นไป นอกจากนี้ควรมีการคัดกรองและการประเมินภาวะโภชนาการผู้สูงอายุอย่างต่อเนื่อง เพื่อส่งเสริมให้ผู้สูงอายุได้รับการดูแลด้านโภชนาการอย่างถูกต้องและเหมาะสม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ, บริษัท อมรินทร์ คอร์เปเรชั่นส์ จำกัด (มหาชน). 2566. หน้า 18-38.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถิติผู้สูงอายุ. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน. 2568 จาก https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2569.
ศิริอร สินธุ. การปฏิรูปประเทศในสังคมสูงวัย: การพัฒนาพื้นที่เชิงนิเวศเพี่อการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านและชุมชน .สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2567 จาก https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/5673?show=full.
สำนักงานจังหวัดพัทลุง. เป้าหมายการพัฒนาจังหวัดพัทลุง 20 ปี (พ.ศ. 2566 – 2585). สืบค้นเมื่อ 16 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.phatthalung.go.th/2022/files/com_news_develop/202311_e19ff708b1a1b85.pdf.
วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, และวราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 2562-2563. กรุงเทพฯ, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. 2564.
เกณิกา จันชะนะกิจ. อาหารและโภชนาการสาหรับผู้สูงอายุ. วารสาร Mahidol R2R e-Journal. 2559; 3(2): 1-11.
Muurinen S, Soini H, Suominen M, and Pitkala K. Nutritional status and psychological well being. European Journal of Clinical Nutrition. 2010; (5): 26-9.
วินัย ดะห์ลัน, สุจิตรา บุญหยง, ทิพยเนตร อริยปิติพันธ์, ไพลิน สิทธิวิเขียรวงศ์, และวนิดา นพรพันธ์. อาหาร โภชนาการและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ, คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 2545.
Isaia G, Mondino S, Germinara C, Cappa G, Aimonino-Ricauda N, Bo M, and et al. Malnutrition in an elderly demented population living at home. Archives of gerontology and geriatrics. 2011; 53: 249-51.
Lelovics Z, Bozo RK, Lampek K, and Figler M. Results of nutritional screening in institutionalized elderly in Hungary. Archives of gerontology and geriatrics. 2009; 49: 190-96.
Kuzuya M, Kanda S, Koike T, Suzuki Y, Satake S, and Iguchi A. Evaluation of mini-nutritional assessment for Japanese frail elderly. Nutrition, 2005. 21: 498-503.
อรพินท์ บรรจง, จินต์ จรูญรักษ์, พิศมัย เอกก้านตรง, และโสภา ธมโชติพงศ์. ความสามารถในการเคี้ยวกับภาวะโภชนาการของผู้สูงอายุ. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2548; 28(2): 77-90.
ดวงกมล วิรุฬห์อุดมผล, และพรพิมล ภูมิฤทธิกุล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะโภชนาการและการรู้คิดในผู้สูงอายุที่อาศัยในศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการผู้สูงอายุ. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 2563; 28(4), 89-99.
กระทรวงสาธารณสุข. ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (Health Data Center : HDC). สืบค้นเมื่อ 31 มกราคม 2561 จาก http://hdcservice.moph.go.th.
Hsieh FY, Bloch DA, and Larson DM. A simple method of sample size calculation for Linear and logistic regression. Statistics in Medicine. 1998; 17(14): 1623-34.
สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุกรมการแพทย์กระทรวงสาธารณสุข. โครงการวิจัยสำรวจและศึกษาภาวะสุขภาพของผู้สูงอายุ 4 ภาคของไทย.พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี, โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทยจํากัด. 2549.
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates Publishers. 1988.
กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ.2564 .พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี, โรงพิมพ์ณจันตา ครีเอชั่น. 2564.
Sukkriang N, and Somrak K. Correlation Between Mini Nutritional Assessment and Anthropometric Measurements Among Community-Dwelling Elderly Individuals in Rural Southern Thailand. Journal of Multidisciplinary Healthcare. 2021 Jun 18;14:1509–20. DOI: 10.2147/JMDH.S315652
กลุ่มบริหารยุทธศาสตร์ สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. รายละเอียดตัวชี้วัดเฝ้าระวังทางโภชนาการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2566. กรุงเทพฯ, สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. 2566. 97.
Kushwaha S, Khanna P, Srivastava R, Jain R, Singh T, and Kiran T. Estimates of malnutrition and risk of malnutrition among the elderly (≥60 years) in India: A systematic review and meta analysis. Ageing Research Reviews. 2020; (63): e101137.
Chuangeam M, Wuthikraikum C, Supapueng O, and Muangpaisan W. Prevalence and risk for malnutrition in older Thai people: A systematic review and meta-analysis. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition. 2022; 31(1): 128-41.
Praneetvatakul Y, Larpjit S, Jongcherdchootrakul K, and Lertwanichwattana T. Prevalence and associated factors of malnutrition among elderly patients at an outpatient clinic, community hospital in Thailand: A cross-sectional study. Journal of Southeast Asian Medical Research. 2023; (7), e0167.
Bardon AL, Corish CA, Lane M, Bizzaro MG, Villarroel KL, Clarke M, and et al. Ageing rate of older adults affects the factors associated with, and the determinants of malnutrition in the community: a systematic review and narrative synthesis. BMC Geriatr. 2021; 21(1): 676.
ภาพร คล่องกิจเจริญ. ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะทุพโภชนาการของผู้สูงอายุที่มาใช้บริการในคลินิกเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ โรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์ กรุงเทพมหานคร. [วิทยานิพนธ์] วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต วิชาเอกการจัดการระบบอาหารเพื่อโภชนาการสาขาวิชามนุษยนิเวศศาสตร์, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. 2561.
คะนึงนิจ ขอดคำ, และเบญจำ มุกตพันธุ์. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับระดับภาวะโภชนาการของผู้สูงอายุในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโนนสมบูรณ์ อำเภอปากชม จังหวัดเลย. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2562; 1(12): 62-71.
Food and Agriculture Organization. The state of food and agriculture: social protection and agriculture: breaking the cycle of rural poverty. Accessed 6 September 2023 from: https://www.fao.org/reduce-rural-poverty/resources/resources-detail/en/c/468284/FAO,2015).
วรลักษณ์ ฤทธิ์ศรี. การประเมินภาวะโภชนาการด้วย subjective global assessment ของผู้ป่วยในแผนกผู้ป่วยอายุรกรรม โรงพยาบาลรามาธิบดี. [วิทยานิพนธ์]. เภสัชศาสตรมหาบัณฑิต สาขาเภสัชกรรมคลินิก บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล. 2552.
จารุเพ็ญ ภูจอมจิตร. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุในเขตพื้นที่ความรับผิดชอบของโรงพยาบาลสมเด็จจังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2565; 15(1). 86-100.
เพ็ญศรี ผาสุก. ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุ ตำบลหนองแค อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. 2563; 16(1): 44-55.
พิริยฉัตร คณานุรักษ์, กัลยา สร้อยสิงห์, เกษมสุข เขียวทอง, ธนวันต์ พัฒนสิงห์, จีน่า ซัมเมอร์ส, และจิราพร ธรรมสุขเสรี. พฤติกรรมการรับประทานอาหารตามหลักโภชนาการของผู้สูงอายุในจังหวัดชลบุรี. วารสารวิทยาลัยดุสิตธานี. 2020; 14(3): 548-63.
Rasheed S, and Woods RT. Malnutrition and quality of life in older people. Ageing Research Reviews. 2013; 12(2): 561-66.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการศึกษาและวิจัยการสาธารณสุข
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
