การศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างโพชฌงค์ 7 กับสติปัฏฐาน 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาโพชฌงค์7 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาสติปัฏฐาน 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท 3 เพื่อการศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างโพชฌงค์ 7 กับสติปัฏฐาน 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท ผลการวิจัยพบว่า โพชฌงค์ คือธรรมเป็นองค์แห่งตรัสรู้ มี 7 ประการ คือ 1) สติสัมโพชฌงค์ ความระลึกได้ 2) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ คือ ความเฟ้นธรรม 3) วิริยสัมโพชฌงค์ คือ ความเพียร 4) ปีติสัมโพชฌงค์ ความอิ่มใจ5) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ความสงบกายระงับใจ6) สมาธิสัมโพชฌงค์ คือ ความตั้งมั่นแห่งจิต และ 7) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ความวางใจเป็นกลาง สติปัฏฐาน 4 คือ ธรรมเป็นที่ตั้งของสติที่พิจารณาสิ่งทั้งหลายให้รู้เห็นเท่าทันตามความเป็นจริง มี 4 อย่าง คือ การกำหนดสติพิจารณากาย (กายานุปัสสนา) เวทนานุปัสสนาการกำหนดสติพิจารณาเวทนา จิตตานุปัสสนาการกำหนดสติพิจารณาจิต และธัมมานุปัสสนา การกำหนดสติพิจารณาธรรม วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างโพชฌงค์ 7 กับสติปัฏฐาน4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท ดังนี้  ความสัมพันธ์ในฐานะเป็นธัมมวิจยะก็เพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดความเพียรในการปฏิบัติยิ่งขึ้น และสามารถตรัสรู้ธรรม คือ อริยสัจ 4 ความสัมพันธ์ในฐานะเป็นธรรมปฏิบัติเข้าถึงมรรค 1) ในฐานะเป็นอาหารของจิต อาหารและอนาหารของโพชฌงค์ อาหาร คือ เครื่องหล่อเลี้ยงกระตุ้นเสริม ซึ่งทำให้โพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้นที่เกิดขึ้นแล้วก็เจริญไพบูลย์ 2) ในฐานะเป็นธรรมข่มจิต การใช้อารมณ์หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาเป็นเครื่องฝึกหัดเพื่อข่มจิตให้มีการกำหนด เพื่อให้จิตอยู่ในความควบคุมสามารถจับอยู่กับอารมณ์อันนั้นอันเดียวได้ ไม่ฟุ้งซ่าน และ 3) ในฐานะเป็นธรรมประคองจิต เข้าถึงขั้นองค์ฌานทั้ง 5 คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา และความสัมพันธ์ในฐานะเป็น การปฏิบัติตามโพชฌงค์ 7 ผลของการปฏิบัติหรือธรรมที่ปรากฏและเกิดขึ้น ได้แก่ การบรรลุธรรมตามขั้นตอนได้แก่ โสดาบัน ไปจนถึงพระอรหันต์ จากการละสังโยชน์ได้ทั้ง 10 ประการ