การประยุกต์ใช้ทฤษฎีพุทธเศรษฐศาสตร์ของศาสตราจารย์ ดร.อภิชัย พันธเสน กับการดำเนินกิจกรรมทางด้านอวกาศของประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการดำเนินกิจกรรมอวกาศของประเทศไทย ผ่านกรอบแนวคิดทฤษฎีพุทธเศรษฐศาสตร์ของศาสตราจารย์ ดร.อภิชัย พันธเสน ท่ามกลางบริบทการเปลี่ยนผ่านของโลกเข้าสู่ยุค “เศรษฐกิจอวกาศใหม่” (New Space Economy) ที่มุ่งเน้นการแข่งขันเชิงพาณิชย์และการแสวงหากำไรสูงสุด ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาความไม่ยั่งยืนและการจัดสรรทรัพยากรที่ไม่คุ้มค่า บทความนี้เสนอการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์จากระบบ “ทุนนิยม” ที่ให้ความสำคัญกับเงินทุนและการเติบโตทางวัตถุ สู่ระบบ “ปัญญานิยม” ที่ยึดถือปัญญาเป็นปัจจัยการผลิตหลัก โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ใน 3 มิติสำคัญ ได้แก่ (1) มิติด้านการผลิต ที่มุ่งเน้นการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมและไม่ก่อให้เกิดขยะอวกาศ (2) มิติด้านการบริโภค ที่แยกแยะ “ความจำเป็น” (Needs) ออกจาก “ตัณหา” (Tanha) เพื่อมุ่งตอบสนองประโยชน์ใช้สอยที่แท้จริงมากกว่าการสร้างมูลค่าเทียม และ (3) มิติด้านโครงสร้างพื้นฐาน กรณีศึกษาการจัดตั้งท่าอวกาศยาน โดยประยุกต์ใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอันประกอบด้วย ความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกันทางกฎหมาย ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การดำเนินกิจการอวกาศของไทยไม่ควรเป็นเพียงสัญญะแห่งความทะเยอทะยานทางวัตถุ แต่ควรเป็นเครื่องมือในการยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้าง “ศานติสุข” ให้แก่สังคม อันเป็นเป้าหมายสูงสุดของการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง