การสร้างศาสนทายาทตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาทในสังคมไทยร่วมสมัย

บทคัดย่อ

            การวิจัยเรื่อง “การสร้างศาสนทายาทตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาทในสังคมไทยร่วมสมัย” มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวคิดเรื่องศาสนทายาทที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท (2) ศึกษาระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยที่มีต่อการสร้างศาสนทายาท และ (3) วิเคราะห์แนวทางการสร้าง ศาสนทายาทให้สอดคล้องกับบริบทสังคมร่วมสมัย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยใช้ข้อมูลปฐมภูมิ จากพระไตรปิฎกและอรรถกถา และข้อมูลทุติยภูมิจากหนังสือ งานวิจัย และบทความวิชาการที่เกี่ยวข้อง

            ผลการวิจัยพบว่า 1. แนวคิดเรื่องศาสนทายาทในพระพุทธศาสนาเถรวาท มีรากฐานมาจากแนวคิด “ธรรมทายาท” ซึ่งหมายถึงผู้สืบทอดพระธรรมวินัยผ่านการศึกษา ปฏิบัติ และเผยแผ่ ไม่ใช่เพียงการสืบทอดสถานะหรือพิธีกรรมทางศาสนา โดยศาสนทายาทครอบคลุมพุทธบริษัท 4 ได้แก่ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา ซึ่งมีบทบาทร่วมกันในการทำนุบำรุงพระศาสนา 2. ระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ไทย ในการสร้างศาสนทายาท พระพุทธเจ้าทรงวางรากฐานผ่านระบบการบรรพชาอุปสมบทและการฝึกฝนตามหลักไตรสิกขา ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็นระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยที่มีความต่อเนื่องตั้งแต่สมัยสุโขทัยจนถึงปัจจุบัน ครอบคลุมการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกธรรม แผนกบาลี และสามัญศึกษา รวมถึงการศึกษาระดับอุดมศึกษา และ 3. แนวทางการสร้างศาสนทายาทให้สอดคล้องกับบริบทสังคมร่วมสมัย ในบริบทสังคมร่วมสมัยการสร้างศาสนทายาทเผชิญความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เทคโนโลยี และค่านิยม ทำให้จำนวนผู้บวชลดลงและรูปแบบการเรียนรู้เปลี่ยนแปลงไป อย่างไรก็ตาม การวิจัย ชี้ให้เห็นว่าสามารถพัฒนาได้ผ่านการบูรณาการระหว่างหลักพระธรรมวินัย ระบบการศึกษาคณะสงฆ์ และการประยุกต์ใช้หลักธรรมในชีวิตจริง โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างคณะสงฆ์ ภาครัฐ ภาคเอกชน และพุทธบริษัทโดยรวม สำหรับองค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยนี้ คือ การเสนอ “รูปแบบการสร้างศาสนทายาท เชิงบูรณาการ” ที่ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ (1) พระธรรมวินัยเป็นแกนกลาง (2) ระบบการศึกษาคณะสงฆ์เป็นกลไกหลัก (3) พุทธบริษัท 4 เป็นเครือข่ายร่วมสืบทอด และ (4) การประยุกต์ใช้หลักธรรม เช่น ไตรสิกขา อิทธิบาท 4 และอริยสัจ 4 เป็นเครื่องมือพัฒนาศักยภาพศาสนทายาท เพื่อให้สามารถดำรงและเผยแผ่พระพุทธศาสนาได้อย่างมั่นคงในสังคมไทยร่วมสมัย