อัตลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นสู่ผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

            การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ค้นหาคุณค่าอัตลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นของประเทศไทยในพื้นที่จังหวัดภูมิภาคตะวันอกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ ที่นำมาต่อยอดใช้ส่งเสริมการเพิ่มมูลค่า ทางเศรษฐกิจได้อย่างเป็นรูปธรรม 2) ศึกษาแนวทางการนําศิลปวัฒนธรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจแก่ชุมชนการสร้างรายได้ให้แก่ผู้ผลิตผลงานและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงศิลปวัฒนธรรมไทย กลุ่มผู้ให้ข้อมูลใช้แบบเจาะจง ประกอบด้วย 1) กลุ่มผู้รู้ เป็นกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักและสำคัญเกี่ยวกับประวัติชุมชน ประเพณี วัฒนธรรม ศาสนา ความเชื่อ อัตลักษณ์ในภาคตะวันออกฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ ประกอบด้วย ปราชญ์ชาวบ้าน ครู-อาจารย์ ผู้นำชุมชน ผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับอัตลักษณ์ 2) กลุ่มผู้ปฏิบัติ เป็นกลุ่มบุคคลที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับ อัตลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ เป็นกลุ่มที่เข้าร่วมกิจกรรมโดยตรง เช่น ผู้ประกอบการ 3) กลุ่มบุคคลทั่วไป ได้แก่ ประชาชน ภาคตะวันออกฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ การวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพทางวัฒนธรรม โดยใช้เครื่องมือในการเก็บรวมรวบข้อมูล คือ แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต จัดประชุมกลุ่มย่อยและการประชุมเชิงปฏิบัติการ

            ผลการวิจัยพบว่า 1) ศิลปหัตถกรรมท้องถิ่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคใต้ ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ เครื่องจักสาน เครื่องปั้นดินเผา ผ้า และการหล่อหลอมโลหะ เป็นภูมิปัญญา และมรดกทางวัฒนธรรมของสังคมเกษตรกรรมที่มีการถ่ายทอดองค์ความรู้ ความสามารถ และทักษะจากรุ่นสู่รุ่น ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ผลิตภัณฑ์ประเภทผ้า เครื่องจักสาน และเครื่องปั้นดินเผาพบเกือบทุกจังหวัด ขณะที่การหล่อหลอมโลหะและผลิตภัณฑ์อื่นๆ พบเฉพาะบางท้องถิ่น ภาคกลาง พบผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานและเครื่องปั้นดินเผาเกือบทุกจังหวัด ส่วนการหล่อหลอมโลหะและผลิตภัณฑ์อื่นๆ พบเฉพาะ บางชุมชน ภาคใต้ พบผลิตภัณฑ์ประเภทผ้าและเครื่องจักสานเกือบทุกจังหวัด ส่วนเครื่องปั้นดินเผาการหล่อหลอมโลหะ และผลิตภัณฑ์อื่นๆ พบเฉพาะบางชุมชน 2) แนวทางในการเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจและส่งเสริมให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ควรพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ให้โดดเด่นทันสมัย      ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ลดต้นทุนด้วยการใช้ทรัพยากรท้องถิ่นโดยไม่ลดทอนคุณค่าและคุณภาพ ส่งเสริมอาชีพแก่คนในท้องถิ่นเพื่อสืบทอดภูมิปัญญา พร้อมสนับสนุนศูนย์สาธิตกระบวนการผลิต การจัดนิทรรศการ และการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ภายในท้องถิ่น เพื่อสร้างแรงจูงใจและอำนวยความสะดวกด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และ ศิลปหัตถกรรมท้องถิ่นในทุกภูมิภาคมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชุมชน ทำให้คุณค่าอัตลักษณ์และเอกลักษณ์ของผลิตภัณฑ์โดดเด่น สามารถสืบทอดและประยุกต์ใช้ในชีวิต ประจำวันของคนท้องถิ่นอย่างยั่งยืน แม้จะเผชิญกระแสโลกาภิวัตน์และความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี