โขมพัสตร์: ภูมิปัญญาผ้าพิมพ์กับการบูรณาการจัดการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม โรงเรียนวัดกำมะเสน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์ เขต 1

บทคัดย่อ

            การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมา ภูมิปัญญาผ้าพิมพ์โขมพัสตร์2) บูรณาการภูมิปัญญาผ้าพิมพ์โขมพัสตร์กับการจัดการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม โรงเรียนวัดกำมะเสน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์ เขต 1ผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง ประกอบด้วย 1) กลุ่มผู้รู้ เป็นบุคคลที่มีความรู้และประสบการณ์เชิงลึกเกี่ยวกับประวัติ ภูมิปัญญา พัฒนาการ กระบวนการผลิต ลวดลาย และการบริหารจัดการผ้าพิมพ์โขมพัสตร์ 2) กลุ่มผู้ปฏิบัติ เป็นครู นักเรียน ชาวบ้าน และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับผ้าพิมพ์โขมพัสตร์ในด้านการเรียนรู้ การปฏิบัติ และการอนุรักษ์ และ 3)กลุ่มบุคคลทั่วไป เป็นประชาชนในพื้นที่หรือจังหวัดใกล้เคียงที่มีประสบการณ์รับรู้หรือเกี่ยวข้องกับผ้าพิมพ์โขมพัสตร์การวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพทางวัฒนธรรม โดยใช้เครื่องมือในการเก็บรวมรวบข้อมูล คือ แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต จัดประชุมกลุ่มย่อยและการประชุมเชิงปฏิบัติการ

            ผลการวิจัยพบว่า 1) ผ้าพิมพ์โขมพัสตร์เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สะท้อนเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมและงานฝีมือไทย กำเนิดขึ้นที่อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยมีเป้าหมายในการสร้างงานและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชน งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาประวัติความเป็นมา พัฒนาการ กระบวนการผลิต ลวดลาย และการบริหารจัดการผ้าพิมพ์โขมพัสตร์ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผลการศึกษาพบว่าผ้าพิมพ์โขมพัสตร์มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง สามารถปรับตัวให้สอดคล้องกับบริบททางสังคมและเศรษฐกิจร่วมสมัย ทั้งยังคงรักษาอัตลักษณ์ดั้งเดิมไว้ได้อย่างชัดเจน ผ้าพิมพ์โขมพัสตร์จึงมิได้เป็นเพียงผลิตภัณฑ์หัตถกรรม หากแต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่าและควรได้รับการอนุรักษ์และสืบทอดอย่างยั่งยืน 2) การบูรณาการภูมิปัญญาผ้าพิมพ์โขมพัสตร์กับการจัดการเรียนรู้กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม โรงเรียนวัดกำมะเสน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์ เขต 1 โดยเน้นการจัดการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นกับชีวิตจริงของผู้เรียนการจัดการเรียนรู้ประกอบด้วยวัตถุประสงค์ชัดเจน กระบวนการสอนเชิงปฏิบัติ และการประเมินผลจากผลงานสร้างสรรค์ของนักเรียน มีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะการคิดสร้างสรรค์เพิ่มขึ้น พร้อมทั้งมีเจตคติที่ดีต่อการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นฐานการเรียนรู้จึงช่วยยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ