การสร้างความหมายภูมิลักษณ์ท้องถิ่นในจังหวัดเลย: กรณีศึกษาเรื่องเล่าเกี่ยวกับยักษ์จึ่งขึ่งดังแดง

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมเรื่องเล่าเกี่ยวกับยักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดงที่ปรากฏอยู่ในการรับรู้ของผู้คนในจังหวัดเลย รวมถึงศึกษาความหมายภูมิลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับเรื่องเล่ายักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดงในชุมชนท้องถิ่นจังหวัดเลย ตลอดจนวิเคราะห์บาทบาทของเรื่องเล่าเกี่ยวกับยักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดงที่มีต่อการสร้างความหมายภูมิลักษณ์ท้องถิ่นในจังหวัดเลย โดยใช้วิธีเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญในพื้นที่ตำบลบุฮมและตำบลเชียงคาน ผลการศึกษาพบว่าจากการเก็บรวบรวมข้อมูลเรื่องเล่าที่เกี่ยวกับ “ยักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดง” ที่ปรากฏอยู่ในการรับรู้ของผู้คนในชุมชนท้องถิ่นของอำเภอเชียงคานจังหวัดเลยแห่งนี้ จะมีลักษณะเป็นเรื่องราวอธิบายเหตุ ได้แก่ เรื่องเล่าที่อธิบายถึงที่มาของการกำเนิดภูมิทัศน์ทางธรรมชาติ และเรื่องเล่าที่อธิบายถึงที่มาของการตั้งชื่อชุมชนหมู่บ้านต่าง ๆ อีกทั้งความหมายของภูมิลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับเรื่องเล่ายักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดง พบมีความเชื่อมโยงกับสภาพแวดล้อมทางกายภาพของพื้นที่ต่าง ๆ อันเป็นชื่อเรียกเกี่ยวกับภูมินามสถานที่นั้นๆ ในความหมายทางภูมิลักษณ์ท้องถิ่นที่ผู้คนต่างรับรู้ร่วมกัน ได้แก่ ความหมายว่าด้วยภูมิลักษณ์ที่เป็นชื่อบ้านนามเมือง ความหมายว่าด้วยภูมิลักษณ์ที่เป็นชื่อภูผาหน้าถ้ำ และความหมายว่าด้วยภูมิลักษณ์ที่เป็นชื่อเกาะแก่งแหล่งหิน ตลอดจนบทบาทของเรื่องเล่าเกี่ยวกับยักษ์ท้าวจึ่งขึ่งดังแดงที่มีต่อการสร้างความหมายภูมิลักษณ์ท้องถิ่น ส่วนใหญ่พบมีความเชื่อมโยงกับความเป็นมาของชื่อเรียกเกี่ยวกับภูมินามสถานที่ต่างๆ ในชุมชนท้องถิ่นอย่างหลากหลาย ซึ่งสะท้อนให้เห็นการให้ความหมายของลักษณะทางกายภาพของสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ภายใต้มิติทางสังคมและวัฒนธรรมของผู้คนในชุมชนท้องถิ่น ได้แก่ บทบาทที่มีต่อการสร้างความหมายในวิถีการตั้งชุมชน บทบาทที่มีต่อการสร้างความหมายในวิถีประมงพื้นบ้าน และบทบาทที่มีต่อการสร้างความหมายในวิถีความเชื่อทางศาสนา