สุนทรียศาสตร์ในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความเรื่อง “Buddhist Aesthetics?” (Richard Gombrich,2013, 136-160) แปลเป็นภาษาไทยว่า สุนทรียศาสตร์ในพระพุทธศาสนามีอยู่หรือไม่? การตั้งชื่อบทความที่มีเครื่องหมายคำถามแสดงถึงวัตถุประสงค์ที่จะค้นหาคำตอบมีการเกริ่นนำถึงที่มาที่ไปของการตั้งคำถามแล้วจึงอธิบายไปทีละส่วนในมุมมองต่องานศิลปะเชิงพระพุทธศาสนาที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นมาเพื่อเป็นสื่อทางพระพุทธศาสนา รวมทั้งสิ้น 7 ส่วน เริ่มตั้งแต่พระพุทธเจ้ามักจะสอนเรื่องโทษของกามคุณซึ่งเป็นแนวคิดที่มีอิทธิพลอย่างมากในพระพุทธศาสนา ขณะที่สุนทรียศาสตร์เป็นเรื่องของความงาม แล้วความงามจะไม่เกี่ยวข้องกับกามคุณได้อย่างไร? ในพระไตรปิฎกกล่าวถึงความงามของธรรมชาติที่สัมพันธ์กับความสงบ ส่วนงานสร้างสรรค์ของมนุษย์มักคำนึงถึงประโยชน์ใช้สอยและความคุ้มค่าเป็นหลัก ความงามเป็นเรื่องรองลงไป อย่างไรก็ตาม เมื่อมีการสร้างสรรค์งานที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า ผู้สร้างจะตั้งใจทำอย่างดีที่สุด คุณค่าของงานศิลปะเชิงพระพุทธศาสนาจึงมาจากแรงบันดาลใจหรือความตั้งใจสร้างสรรค์สิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยความประณีต อันเป็นบุญกุศลเพื่อสักการบูชาหรือสรรเสริญพระพุทธเจ้า ของศาสตราจารย์กอมบริชสรุปในตอนท้ายของส่วนที่ 7 และตอบคำถามที่ได้ตั้งไว้คือ ปฏิเสธสุนทรียศาสตร์ในพระพุทธศาสนา โดยเสนอว่าเป็นทัศนะหรือมุมมองต่องานศิลปะเชิงพระพุทธศาสนาที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นมาเพื่อเป็นสื่อในการส่งข้อความหรือสารทางพระพุทธศาสนาแต่ศาสตราจารย์กอมบริชได้นำเสนอข้อมูลพร้อมทั้งวิเคราะห์แนวคิดและหลักการ เชื่อมโยงข้อธรรมที่เกี่ยวข้อง สะท้อนถึงมุมมองของพระพุทธศาสนาต่อสุนทรียศาสตร์หรือความงาม ขยายความด้วยการยกตัวอย่างตั้งแต่ในอดีตมาจนถึงสมัยปัจจุบัน ตั้งคำถามและตอบคำถามได้ตรงประเด็น จึงนับเป็นบทความวิชาการที่ทรงคุณค่าน่าศึกษาเรียนรู้เป็นอย่างยิ่ง