การวิเคราะห์แนวคิดอนิจจลักษณะในขันธ์ 5 ตามหลักพุทธปรัชญา

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาขันธ์ 5 ตามหลักพุทธปรัชญา 2) เพื่อศึกษาอนิจจลักษณะในขันธ์ 5 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์อนิจจลักษณะในขันธ์ 5 เก็บรวบรวมข้อมูลจากคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา หนังสือสำคัญทางพุทธปรัชญา และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์และประมวลเป็นองค์ความรู้ ผลการศึกษาพบว่า 1. ขันธ์ 5 ตามหลักพุทธปรัชญา ประกอบไปด้วย รูป  เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณพุทธปรัชญายอมรับว่ามนุษย์มีองค์ประกอบกายกับใจ หรือรูปกับนาม พระพุทธเจ้าทรงแสดงขันธ์ 5 เพื่อความเข้าใจถึงเรื่องของชีวิตและดำรงอยู่ และการดับทุกข์ได้จากการพิจารณาขันธ์ 5 2. อนิจจลักษณะในขันธ์ 5 อนิจจลักษณะ คือ ลักษณะที่ไม่เที่ยง สังขารทั้งหลายเกิดขึ้นแล้ว มีความเสื่อมสลายเปลี่ยนแปลงไป อนิจจะหรืออนิจจัง หากแต่ลักษณะที่ปรากฏในขันธ์ 5 ย่อมเข้าใจถึงลักษณะที่สำคัญ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ไม่เที่ยง เพราะมีสภาวะสิ้นไป เป็นทุกข์ เพราะมีสภาวะเป็นภัย เป็นอนัตตา เพราะมีสภาวะไม่มีแก่นสาร 3. วิเคราะห์อนิจจลักษณะในขันธ์ 5 ตามหลักพุทธปรัชญา อนิจจลักษณะ ครอบคลุมทั้งสังขารที่มีวิญญาณครองและไม่มีวิญญาณครอง หากเป็นสิ่งมีชีวิต คือมนุษย์และสรรพสัตว์ ย่อมจะแก่ เจ็บ ตายขึ้นอยู่กับอายุขัยจะช้าหรือเร็วทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับกรรมที่ได้ทำไว้ ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต เช่น โลก ต้นไม้ ภูเขา หรือวัตถุอื่น ๆ ย่อมมีอันทรุดโทรม แตกสลาย แปรสภาพไปจากเดิมในที่สุด