บทบาทหน้าที่และอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญไทยที่ส่งผลกระทบต่อระบอบประชาธิปไตย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีจุดประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาท หน้าที่ และอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญไทยที่ส่งผลกระทบต่อระบอบประชาธิปไตยตั้งแต่การก่อตั้งศาลรัฐธรรมนูญไทยขึ้นในปี พ.ศ. 2540 จนถึงปัจจุบัน ผ่านการศึกษาคำวินิจฉัยที่สำคัญและการแสดงบทบาทเชิงรุกในประเด็นทางการเมือง การศึกษาพบว่าศาลรัฐธรรมนูญมีผลกระทบทั้งเชิงบวกและลบต่อระบอบประชาธิปไตยไทย ในด้านบวก ศาลได้ทำหน้าที่พิทักษ์รัฐธรรมนูญและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน สร้างความเข้าใจในหลักนิติธรรม ควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายและการกระทำขององค์กรรัฐต่าง ๆ และเป็นกลไกสำคัญในการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจรัฐ แต่ในด้านลบ การใช้อำนาจเชิงรุกในหลายประเด็นได้ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งทางการเมืองและการวิพากษ์วิจารณ์เรื่องการขยายอำนาจเหนือขอบเขตที่กำหนด ศาลได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบ "ตุลาการภิวัฒน์" ที่นำไปสู่ภาวะ "ตุลาการอธิปไตย" ซึ่งอำนาจตุลาการขยายตัวจนอยู่เหนืออำนาจนิติบัญญัติและอำนาจบริหาร

ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการปฏิรูปโครงสร้าง บทบาท และที่มาของศาลรัฐธรรมนูญให้มีความเชื่อมโยงกับประชาชนและสอดคล้องกับหลักการประชาธิปไตยมากยิ่งขึ้น การปฏิรูปควรครอบคลุมการปรับปรุงกระบวนการสรรหาตุลาการให้มีความเชื่อมโยงกับประชาชน การกำหนดขอบเขตอำนาจหน้าที่ให้ชัดเจนและจำกัดเฉพาะประเด็นทางกฎหมาย การสร้างกลไกการควบคุมและตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ และการปรับปรุงกระบวนการพิจารณาให้เป็นธรรม เพื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญสามารถกลับไปสู่บทบาทแรกเริ่มในการเป็นผู้พิทักษ์รัฐธรรมนูญและสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างแท้จริง มิใช่เป็นเครื่องมือทางการเมืองหรือผู้ชี้ขาดความขัดแย้งทางการเมือง