บทบาทนางวิสาขากับการสร้างสรรค์หลักคำสอนสตรีในวรรณกรรมอีสานเรื่องปัญหานางเทวดา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทนางวิสาขากับการสร้างสรรค์หลักคำสอนสตรีในวรรณกรรมอีสานเรื่องปัญหานางเทวดา ผลการศึกษาพบว่า (1) นางวิสาขาในคัมภีร์ชั้นอรรถกถามีบทบาทต่อการสร้างสรรค์คำสอน 10 ข้อในวรรณกรรมอีสานเรื่องปัญหานางเทวดา กล่าวคือวรรณกรรมนี้ได้เสนอสารธรรมคำสอนสตรีคือหลักการ 10 ประการ อันเป็นโอวาททั้ง 10 ของธนัญชัยเศรษฐีบิดานางวิสาขา พร่ำสอนนางวิสาขาในฐานะสตรีที่จะต้องไปอยู่บ้านสามีครั้งก่อนที่นางจะออกเรือน (2) โอวาทธรรม 10 ข้อเป็นสารธรรมสำคัญสำหรับสตรีที่ปรากฏชั้นแรกในคัมภีร์ชั้นอรรถกถาธรรม สารธรรมสำคัญคือเรื่องไฟในอย่านำออกไฟนอกอย่านำเข้าได้เสนอความเปรียบเรื่องราวที่ทำให้เดือดร้อนว่าเป็นทั้งไฟในและไฟนอก แนวคิดนี้ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมการบูชายัญแบบอินเดีย
การสร้างสรรค์คำสอนในวรรณกรรมแทรกในเรื่องปัญหานางเทวดาได้รับอิทธิพลจากวรรณคดีบาลีเรื่องนางวิสาขาชั้นอรรถกถา ดังนั้นจึงพบว่า เรื่องนางวิสาขาได้มีบทบาทต่อการสร้างสรรค์หลักคำสอนสตรีในวรรณกรรมอีสานเรื่องปัญหานางเทวดา และทำให้ปัญหานางเทวดาเป็นวรรณกรรมคำสอนสำหรับสตรีอีสานที่สำคัญเรื่องหนึ่ง
Article Details
เอกสารอ้างอิง
เทพ โชตฺตินฺธโน (ถาจ), พระ และ ทวีศักดิ์ ทองทิพย์. (2566). ปราภวสูตร: คำสอนในพระพุทธศาสนาบ่งบอกพฤติกรรมความเสื่อมของบุคคล. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
น้อย งอกวงษ์. (2561). บทบาทนางวิสาขาในการบำรุงพระพุทธศาสนา. วารสารปัญญาปณิธาน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตหนองคาย. 3(2) 27-45.
บุญยวีย์ ศิริรัตน. (2558). บทบาทของนางวิสาขามหาอุบาสิกาในการเสริมสร้างสังคมสันติสุขตามหลักสังคหวัตถุ 4. สารนิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสันติศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
ปรีชา พิณทอง. (2532). สารานุกรมภาษาอีสาน-ไทย-อังกฤษ. อุบลราชธานี: ศิริธรรม.
ปัญหานางเทวดา. สำนวนวัดชมพู บ้านหนองหิน อำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด. ใบลานอักษรธรรมอีสาน.
Digital Library of Lao Manuscripts. (2567). ปัญหานางเทวดาสำนวนลาว. เรียกใช้เมื่อ 9 กันยายน 2567 จาก https://iiif.crossasia.org/s/dllm/manifests/22116.pdf.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2545). พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรม อังกฤษ-ไทย. กรุงเทพมหานคร: อรุณการพิมพ์.
ศาริศา สุขคง. (2566). วรรณกรรมคำสอนอีสาน : การประกอบสร้างความรู้และความสัมพันธ์กับวรรณกรรมประเภทอื่น. วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ศึกษาธิการ, กระทรวง. (2529). ประวัติอุบาสิกา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์การศาสนา.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2535). อรรถกถาพระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับ สยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกฏฺฐกถา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
________. (2538). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับ สยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สายแวว วุฑฺฒิธมฺโม (ชาวศรี), พระ. (2560). ศึกษาวิเคราะห์คุณคำหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในวรรณกรรมอีสานเรื่องจันทะหมุดที่มีตjอสังคมไทยอีสาน. วารสาร มจร.อุบลปริทรรศน์. 2(3), 30-39.
สุดสาคร ญาณวีโร (จันทาทิพย์), พระ. (2561). ศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในวรรณกรรมอีสานเรื่องปู่สอนหลาน. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
เสพบัณฑิต โหน่งบัณฑิต และคณะ. (2565). หลักคำสอนทางพุทธศาสนาในวรรณคดีจำปาสี่ต้น. สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
เสาร์คำ ธมฺมวโร (ธิหล้า), พระ. (2560). การศึกษาวิเคราะห์หลักจริยธรรมของเทวดาที่มีต่อสังคมไทย. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Griffith, Ralph T.H. (1973). Hymns of the Rฺgveda. New Delhi: Motilal Banarsidass.
Gonda, J. (1989). Prayer and Blessing Ancient Indian Ritual Terminology. Leiden. Netherlands: E.J. Brill.
