การประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการกับการแก้ปัญหาชีวิตในสังคมปัจจุบัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์การประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการในฐานะกรอบคิดเชิงพุทธเพื่อการแก้ปัญหาชีวิตของมนุษย์ในสังคมปัจจุบัน เป็นการแก้ปัญหาสำคัญที่ปรากฏในบริบทสังคมร่วมสมัย ไม่ว่าจะเป็นความรุนแรง ปัญหาเศรษฐกิจ ความขัดแย้งในครอบครัว หรืออาชญากรรม ล้วนมีรากฐานมาจากกิเลส ตัณหา และอุปาทาน ซึ่งเป็นปัจจัยภายในที่สัมพันธ์กับเงื่อนไขภายนอกตามบริบทชีวิตของแต่ละบุคคลอย่างซับซ้อน หลักโยนิโสมนสิการถูกนำเสนอในฐานะกระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ เริ่มจากการกำหนดรู้ปัญหาอย่างถูกต้อง ใช้สติสัมปชัญญะพิจารณาเหตุและปัจจัย วิเคราะห์คุณและโทษอย่างรอบด้าน จนนำไปสู่การเกิดสัมมาทิฏฐิ อันเป็นฐานคิดสำคัญในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางกาย วาจา และใจ
ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า เมื่อประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการในสังคมร่วมสมัย บุคคลสามารถเข้าถึงเหตุแห่งทุกข์และเลือกใช้หลักธรรมที่สอดคล้องกับลักษณะของปัญหาได้อย่างเหมาะสม ได้แก่ การใช้เมตตาเพื่อลดความรุนแรง การยึดสัมมาอาชีวะเพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจ การดำรงสัจจะเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในครอบครัว การใช้สัมมาวาจาเพื่อคลี่คลายความขัดแย้ง และการเสริมสร้างสติสัมปชัญญะเพื่อลดพฤติกรรมเสี่ยงและการกระทำผิดกฎหมาย โดยสรุป หลักโยนิโสมนสิการทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงปัญญาที่สำคัญในการปรับกรอบความคิด พัฒนาคุณภาพจิต และยกระดับการดำเนินชีวิต อันเอื้อต่อการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสงบสุขและยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ชม ภาคภูมิ, (2539). บทความวิทยุกระจายเสียงการศึกษาเพื่อคุณธรรม. กรุงเทพมหานคร: สมาคมการศึกษาแห่งประเทศไทย.
พระไพศาล วิสาโล. (2553). พุทธศาสนากับการพัฒนาจิต. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสดศรี.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พุทธธรรมฉบับปรับปรุงและขยายความ. พิมพ์ครั้งที่ 11. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
. (2553). พจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ 18. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์เพิ่มทรัพย์การพิมพ์. 2553.
. (2542). วิธีคิดตามหลักพุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ศยาม.
. (2541). ธรรมนูญชีวิตพุทธจริยาธรรมเพื่อชีวิตที่ดีงาม. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มูลนิธิพุทธธรรม.
. (2546). ธรรมะกับการพัฒนาชีวิต. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.
สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2529). หลักพุทธจิตวิทยา. กรุงเทพมหานคร: ไทยวัฒนาพานิช.
ไสว มาลาทอง. (2542). การศึกษาจริยธรรม สำหรับนักเรียน นิสิต นักศึกษา นักบริหาร นักปกครองและประชาชนผู้สนใจทั่วไป. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์การศาสนา.
David J. Kalupahana. (1995). Ethics in Early Buddhism. Honolulu :The University Press of Hawai.
Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Cambridge: Polity Press.
UNDP. (2020). Human Development Report 2020. New York: United Nations Development Programme.
