พลวัตความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา สังคม และวัฒนธรรม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอ ความสัมพันธ์เชิงพลวัตและรากฐานทางทฤษฎีของการอยู่ร่วมกันในสังคมมนุษย์ โดยเน้นย้ำถึงบทบาทแกนกลางของ ศาสนา สังคม และวัฒนธรรมศาสนา เป็นมากกว่าความเชื่อส่วนบุคคล หากแต่เป็นระบบความเชื่อ กลไกสำคัญในการธำรงไว้ซึ่งระเบียบสังคม ศาสนาทำหน้าที่หลักในการสร้างความหมายและศีลธรรมให้กับชีวิต โดยสร้างจิตสำนึกร่วม ทำให้มนุษย์แยกแยะระหว่าง ความศักดิ์สิทธิ์กับบรรทัดฐานและค่านิยม พิธีกรรมทางศาสนาจึงนำไปสู่ความสามัคคีทางสังคม การหล่อหลอมค่านิยมและบรรทัดฐานร่วมกัน นอกจากนี้ แนวคิดเชิงตีความยังชี้ว่าศาสนาเชื่อมโยงโลกทัศน์เข้ากับจริยธรรม อย่างเป็นระบบ
ดังนั้น ศาสนสถานจึงเป็นศูนย์กลางชุมชนและกลไกควบคุมทางสังคม ที่ส่งเสริมเสถียรภาพ การก่อเกิดของสังคม เป็นผลผลิตของกระบวนการวิวัฒนาการที่ยาวนาน ขับเคลื่อนด้วยแรงหลักสามประการ คือ ความอยู่รอดตามหลักชีววิทยา สัญญาประชาคม เพื่อแลกกับความปลอดภัย การจัดระเบียบการผลิตทางเศรษฐกิจ สังคมได้พัฒนาจากกลุ่มนักล่าขนาดเล็กสู่สังคมเกษตรกรรมที่มีรัฐและชนชั้น การก้าวสู่ยุคอุตสาหกรรมภายใต้ระบบทุนนิยม ซึ่งแสดงให้เห็นว่าสังคมเป็นพลวัตที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง สำหรับวัฒนธรรมนั้น ถูกมองจากมุมมองที่หลากหลาย ทฤษฎีวิวัฒนาการมองว่าวัฒนธรรมเป็นผลผลิตจากการสั่งสมความรู้และปัญญาเพื่อขับเคลื่อนความก้าวหน้า ขณะที่ทฤษฎีปฏิบัติ เสนอว่าวัฒนธรรมเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องจากการปฏิบัติและปฏิสัมพันธ์ทางสังคมประจำวันผ่านกลไกทุนทางวัฒนธรรม ด้วยเหตุนี้ การทำความเข้าใจองค์ประกอบทั้งสามนี้อย่างรอบด้าน จึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อการแสวงหาแนวทางในการธำรงไว้ซึ่งความหลากหลายทางวัฒนธรรมและสันติสุขในสังคมพหุวัฒนธรรม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
คูณ โทขันธ์. (2545). พุทธศาสนากับสังคมและวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพมหานคร: โอ.เอส. พริ้นติ้งเฮ้าส์.
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2543). ทศวรรษธรรมทรรศน์พระธรรมปิฎก : หมวดสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์. กรุงเทพมหานคร : ธรรมสภา.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2560). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติ. (2553). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 127 ตอนที่ 69 ก, หน้า 23-29.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2549). พจนานุกรมศัพท์สังคมวิทยา อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพมหานคร: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.
วารสาร ชาญชัย ศรีหานู และ พระครูมงคลวิธาน. (2562). บ่อเกิดและความสำคัญของศีลธรรมต่อมนุษย์และสังคม. วารสาร มจร บาลีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์. 5(1), 23-35.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (ม.ป.ป.). แนวคิดทางมานุษยวิทยาเบื้องต้น. เรียกใช้เมื่อ 16 สิงหาคม 2568 จาก dhttps://www.sac.or.th /main/article/32.
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2545). สังคมวัฒนธรรมพุทธ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2545). สังคมวิทยา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Aristotle. (1998).Politics (C. D. C. Reeve, Trans.). Indianapolis: Hackett Publishing Company.
Bourdieu, P. (1990). The logic of practice (R. Nice, Trans.). Stanford University Press.
Durkheim, É. (1984). The division of labor in society (W. D. Halls, Trans.). Free Press.
Durkheim, É. (1995). The elementary forms of religious life (K. E. Fields, Trans.). Free Press.
Ember, C. R., & Ember, M. (2002). Cultural anthropology. 10th ed.. Prentice Hall.
Geertz, C. (1973). Deep play: Notes on the Balinese cockfight. In The interpretation of cultures: Selected essays.
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures: Selected Essays. New York: Basic Books.
Harvey, D. (2001). Spaces of Hope. Berkeley: University of California Press.
Harvey, D. (2001). Spaces of Hope. Berkeley: University of California Press.
Hobbes, T. (1996). Leviathan, or The Matter, Forme, & Power of a Common-wealth Ecclesiasticall and Civill (R. Tuck, Ed.). Cambridge University Press.
Kong, L. (2010). Global shifts, theoretical shifts: Changing geographies of religion. Progress in Human Geography. 34(6), 755-776.
Lenski, G., & Lenski, J. (1982). Human Societies: An Introduction to Macrosociology. McGraw-Hill.
Marx, K. (1996). Das Kapital: A critique of political economy (F. Engels, Ed.). Eagle.
Marx, K., & Engels, F. (2015). The communist manifesto. Penguin Classics.
Popenoe, D. (1993). American family decline, 1960–1990: A review and appraisal. Journal of Marriage and Family. 55(3), 527–555.
Rousseau, J.-J. (1997). The social contract and other later political writings (V. Gourevitch, Ed.). Cambridge University Press.
Spencer, H. (1975). The principles of sociology (Vol. 3). Greenwood Press.
Tuan, Y. F. (2004). Space and Place: The Perspective of Experience. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Tylor, E. B. (1871). Primitive culture: Researches into the development of mythology, philosophy, religion, language, art, and custom. Cambridge University Press.
VanderWeele, T. J. (2017). On the promotion of human flourishing. Proceedings of the National Academy of Sciences. 114(34), 8951–8958.
