ศึกษาองค์ประกอบของการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย “จังหวัดเลย”

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเพื่อศึกษาองค์ประกอบของการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย “จังหวัดเลย” มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลยและ 2) เพื่อศึกษาองค์ประกอบของการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย “จังหวัดเลย” ผลวิจัยพบว่า    1) ลำแมงตับเต่าไทเลย เป็นศิลปะการแสดงประเภทเรื่องราวของชนเผ่าที่ใช้ภาษาสำเนียง     “หลวงพระบาง” แมงตับเต่ามาจากการสืบทอดของกลุ่มคนไทย และคนลาว ที่อพยพเข้ามา       ในประเทศไทย เขตลุ่มน้ำเลย และช่องทางการเชื่อมต่อกับจังหวัดเลย ซึ่งมีพรมแดนติดกัน   อีกส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลมาจากชาวหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์ กล่าวถึง แมงตับเต่าเป็นแมลงชนิดหนึ่งตัวสีดำมีเขาสั้นๆ อาศัยอยู่ในหนองน้ำทั่วไป ตัวมีลักษณะคล้ายเต่า คือ มีหลังนูน ปีกแข็ง ตัวเล็ก หัว และขาแข็ง ตัวลื่น ตัวผู้มีหนอกแหลมที่หน้าอกยาว เมื่อเดินบนดินจะเดินเอียงไปมาอย่างรวดเร็ว ท่วงท่าดูน่าสนุก จึงนำเอาชื่อแมงตับเต่ามาเรียกเป็นชื่อการแสดงสอดคล้องกับคำว่า “แมงตับเต่า” มาจากคำว่า กัสโป ที่แปลว่าเต่า ตามนิทานชาดกพระเจ้าห้าร้อยชาติ ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 ยุคคือ ยุคที่ 1 ยุคกกุสันโท (แปลว่า ไก่) ยุคที่ 2 โกนาคะมะโน (แปลว่า อีเห็น) ยุคที่ 3 ยุคกัสโป (แปลว่า เต่า) ยุคที่ 4 ยุคโคตะโม (แปลว่า วัว) ยุคที่ 5 ยุคพระอริยเมตตะโย   (แปลว่า มนุษย์) ดังปรากฏในคำไหว้ครูการเล่นแมงตับเต่าว่า “กุกุสันโท โกนาคะมะโน กัสโป โคตะโม อริยเมตตะโย” 2) องค์ประกอบของการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย มีองค์ประกอบ 3 ประการ คือ 1.วรรณกรรมประกอบการแสดง 2.ดนตรี ตัวละคร เครื่องแต่งกาย และอุปกรณ์ประกอบการแสดง 3.ศิลปะการแสดง