ศึกษากระบวนการทอผ้าไหมด้วยภูมิปัญญาการออกแบบลวดลายปราสาทหินของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสำรวจงานหัตถกรรมการทอผ้าไหมของชุมชนด้วยภูมิปัญญาการออกแบบลวดลายผ่านปราสาทหิน 2) เพื่อศึกษากระบวนการทอ ผ้าไหมด้วยภูมิปัญญาการออกแบบลวดลายปราสาทหินของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ 3) เพื่อการพัฒนาลวดลายผ้าไหมลายปราสาทหินของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเป็นการวิจัย เชิงคุณภาพด้วยการลงพื้นที่สัมภาษณ์เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ โดยมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 15 คน ประกอบด้วย ผู้นำท้องถิ่น นักวิชาการด้านพัฒนาชุมชน ประธานสภาวัฒนธรรมตำบล และปราชญ์ชาวบ้าน ผลการศึกษาพบว่า การสำรวจงานหัตถกรรมการทอผ้าไหมของชุมชนด้วยภูมิปัญญาการออกแบบลวดลายผ่านปราสาทหิน มีวิธีการทอผ้าไหมด้วยภูมิปัญญาที่เกิดจากการย้อมดำผลมะเกลือ มีกระบวนการย้อมโดยการใส่พืชที่ให้กลิ่นหอม เช่น ใบเล็บครุฑ ต้นสาบแร้ง สาบกา และ ว่านหอม เป็นต้น ซึ่งผ้าแต่ละชนิดมีลักษณะเฉพาะที่มีกรรมวิธีการมัด การย้อม การทอ และลวดลาย ที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน ลวดลายที่ปรากฏบนผืนผ้าล้วนเป็นสัญลักษณ์ที่ช่างทอผ้ากำหนดขึ้นเพื่อสื่อถึงความคิด ความเชื่อ ความรู้สึก และความเข้าใจของคนท้องถิ่นผ่านการหล่อหลอมจากพระพุทธศาสนาด้วยหลักธรรมที่สร้างความรัก ความสามัคคีต่อชุมชน และให้มีการสืบสานและสืบต่อถึงชนรุ่นหลัง การพัฒนาลวดลายผ้าไหมลายปราสาทหินของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ สิ่งสำคัญของการพัฒนาหัตถกรรมผ้าไหมของชุมชน คือ การสร้างเครือข่าย แต่ละเครือข่ายต่างมีจุดเริ่มต้นหรือถูกสร้างมาด้วยวิธีการต่าง ๆ กัน แบ่งชนิดของเครือข่ายออกเป็น 3 ลักษณะ คือ 1) เครือข่ายที่เกิดโดยธรรมชาติ เครือข่ายประเภทนี้ มักใช้เวลาก่อร่างสร้างตัวที่ยาวนาน 2) เครือข่ายจัดตั้ง เครือข่ายจัดตั้งมีความเกี่ยวพันกับนโยบายหรือการดำเนินงานของภาครัฐเป็นส่วนใหญ่ และ 3) เครือข่ายวิวัฒนาการ เครือข่ายในลักษณะนี้พบเห็นอยู่มากมาย เช่น เครือข่ายผู้สูงอายุ เครือข่ายโรงเรียนสร้างเสริมสุขภาพ เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน เป็นต้น