ศึกษาการจัดการปลูกป่าเชิงพาณิชย์ของชุมชนพุทธเกษตร ในพื้นที่อีสานใต้

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “ศึกษาการจัดการปลูกป่าเชิงพาณิชย์ของชุมชนพุทธเกษตรในพื้นที่อีสานใต้” มีวัตถุประสงค์ 3  ประการคือ 1) เพื่อศึกษาสภาพการจัดการปลูกป่า 2) เพื่อศึกษากระบวนการจัดการปลูกป่า 3) เพื่อวิเคราะห์ผลลัพธ์ของการจัดการปลูกป่าชุมชนพุทธเกษตรเชิงพาณิชย์ในพื้นที่อีสานใต้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่ใช้วิธีการเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์ในเชิงลึก (In-depth Interviews)  กลุ่มเป้าหมายจำนวน 40 คน ประกอบด้วย เกษตรกรผู้ปลูกป่า ผู้ทรงคุณวุฒิ นักวิชาการและปราชญ์ชุมชน  แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ในเชิงคุณภาพ ผลการศึกษา พบว่า 1) สภาพการจัดการป่าชุมชนพุทธเกษตรเชิงพาณิชย์ในพื้นที่อีสานใต้ เอกสารสิทธิที่ดินของเกษตรกรที่ใช้ปลูกป่า ประกอบด้วย โฉนดที่ดิน และส.ป.ก.4-01 ส่วนเอกสารสิทธิของป่าชุมชน ประกอบด้วย น.ส.3 และที่ดินสาธารณประโยชน์ออกให้โดยรัฐ โดยป่าชุมชนส่วนหนึ่งได้ปรับตามพระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 พันธุ์กล้าไม้ที่ใช้ปลูกป่าของเกษตรกรได้จากศูนย์ป่าไม้จังหวัด ส่วนป่าชุมชนได้รับการสนับสนุนจากศูนย์ป่าไม้จังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการดูแลรักษาป่า 2) กระบวนการจัดการป่าชุมชนพุทธเกษตรเชิงพาณิชย์ในพื้นที่อีสานใต้ ขั้นตอนการปลูกป่าประกอบด้วย การทำความเข้าใจในสิทธิการทำไม้ตามกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองที่ดิน การแสวงหาความร่วมมือและแหล่งสนับสนุนการปลูกป่า การตัดสินใจเลือกชนิดพันธุ์ไม้ที่สายพันธุ์ดี เนื้อไม้มีคุณภาพ และเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ การปรับสภาพดินและระบบน้ำให้เหมาะสมกับชนิดของพันธุ์ไม้ การปลูกที่เว้นระยะห่างระหว่างต้นเพื่อการเจริญเติบโต การปลูกไม้มีค่าผสมผสานกับพืชเศรษฐกิจระยะสั้นเพื่อช่วยเป็นพี่เลี้ยงหรือเป็นพืชเบิกนำ การดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง ในส่วนของการจัดการป่าชุมชน คณะกรรมการป่าชุมชนใช้หลักการมีส่วนร่วมของประชาชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการดูแลรักษาป่าและใช้ประโยชน์จากป่า 3) ผลลัพธ์ของการจัดการปลูกป่าชุมชนพุทธเกษตรเชิงพาณิชย์ในพื้นที่อีสานใต้ การปลูกป่าของเกษตรกรมีลักษณะคาบเกี่ยวระหว่างการเกษตรเพื่อยังชีพกับการเกษตรเชิงพาณิชย์ พร้อมกับเป็นแหล่งเรียนรู้ แหล่งสมุนไพรและช่วยดูแลสิ่งแวดล้อม สำหรับผลลัพธ์ของการจัดการป่าชุมชนแยกออกได้ 3 ด้านคือ 1) ชุมชนร่วมกำหนดข้อตกลงและได้ปฏิบัติตามข้อตกลงในการจัดการป่าชุมชน 2) ชุมชนมีความเข้าใจในระบบนิเวศของป่าและดูแลรักษาป่าให้เป็นไปอย่างยั่งยืน 3) ประชาชนร่วมแบ่งปันประโยชน์ที่ได้รับจากป่าด้วยความเสมอภาคและเป็นธรรม