วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของจิตกับกายในพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

จิตตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท คือ ธรรมชาติชนิดหนึ่งซึ่งรู้อารมณ์ จิตเป็นตัวรู้ และสิ่งที่ถูกจิตรู้นั้นเป็นอารมณ์ เมื่ออารมณ์เกิดขึ้นจิตจึงจะเกิด และเมื่ออารมณ์ดับลง จิตก็ดับตามไปด้วยเสมอ กายในพระพุทธศาสนาเถรวาท แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1. นามกาย คือ การประชุมแห่งนามธรรม แต่ในบางกรณี นามกาย 2.รูปกาย ที่รวมแห่งอวัยวะทั้งหลาย หรือ ชุมนุมแห่งรูปธรรม คือ ร่างกาย บางทีเรียกเต็มว่า รูปกาย ความสัมพันธ์ของจิตกับกายในพระพุทธศาสนาเถรวาท จิต คือ การอาศัยการสร้างจินตภาพของจิต จิตและวัตถุมีสหสัมพันธ์ต่อกัน ต่างก็ต้องอิงอาศัยซึ่งกันและกัน จิตและวัตถุมีอยู่แต่ไม่ได้มีฐานะเป็นเนื้อสาร หรือไม่ได้มีแก่นสารตัวตนของมันเอง กายเป็นที่ตั้งและเป็นแหล่งแสดงออกของจิต เพื่อให้จิตได้รับรู้หรือสัมผัสกับโลกภายนอกทางตา หู จมูก ลิ้นและกาย กายจึงเป็นที่ตั้งและเป็นแหล่งแสดงออกของจิต กายจึงมีความสำคัญต่อจิต และมีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิต เมื่อไม่อยู่ในความสมดุลแห่งชาตุและขันธ์ จิตก็ไม่สามารถที่จะอาศัยอยู่ต่อไปได้ การดำเนินชีวิตของมนุษย์ก็ไม่สามารถที่จะดำรงชีวิตอยู่ได้ ฉะนั้น กายจึงมีความสำคัญเท่ากันกับจิต เมื่อกายกับจิตมีอยู่ สภาวธรรมที่เป็นความทุกข์ และความสุขของมนุษย์จึงเกิดตามมาเป็นของคู่กัน นั่นคือ ทุกข์ทางกายกับทุกข์ทางใจ และสุขทางกายกับสุขทางใจ