แนวทางการส่งเสริมการใช้หลักธรรมาภิบาลของไวยาวัจกร ตำบลห้วยส้ม อำเภอภูกระดึง จังหวัดเลย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้และบทบาทของไวยาวัจกรในกิจการพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาในการปฏิบัติหน้าที่ของไวยาวัจกรตำบลห้วยส้ม  อำเภอภูกระดึง จังหวัดเลย และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการส่งเสริมการใช้หลักธรรมาภิบาลของไวยาวัจกร ตำบลห้วยส้ม  อำเภอภูกระดึง จังหวัดเลย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 3 กลุ่ม รวม 18 รูป/คน ได้แก่ 1) ไวยาวัจกร จำนวน 8 คน 2) เจ้าอาวาส จำนวน 7 รูป และ 3) ผู้นำชุมชนจำนวน 3 คน รวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกสรุปโดยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณา ผลการวิจัยพบว่า ไวยาวัจกรเป็นคฤหัสถ์ที่ได้รับแต่งตั้งให้มีอำนาจหน้าที่ดูแลรักษาจัดการทรัพย์สินของวัด รวมถึงทำบัญชีของวัด ซึ่งบทบาทดังกล่าวอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2561 กฎมหาเถรสมาคมฉบับที่ 18 (พ.ศ. 2536) ว่าด้วยการแต่งตั้งถอดถอนไวยาวัจกร กฎกระทรวงฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2511) ออกตามความในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ปัญหาที่พบในพื้นที่วิจัยคือ ไวยาวัจกรส่วนใหญ่ไม่เข้าใจในกิจการพุทธศาสนาและบทบาทหน้าที่ของตนเองตามกฎหมาย ไม่ถนัดในการทำบัญชี ไวยาวัจกรของวัดขนาดใหญ่มีมากกว่าหนึ่งคน ไม่ค่อยมีปฏิสัมพันธ์กัน ไวยาวัจกรส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ บางคนจึงมีปัญหาสุขภาพ ไวยาวัจกรมีความสามารถด้านเทคโนโลยีไม่มาก เจ้าอาวาสบางรูปแต่งตั้งบุคคลใกล้ชิดเป็นไวยาวัจกร จึงมีความเสี่ยงในการทุจริตทรัพย์สินของวัด ความร่วมมือระหว่างชุมชนกับวัดขึ้นอยู่กับความศรัทธาต่อเจ้าอาวาส ทั้งนี้ ไวยาวัจกรยังมีความเชี่ยวชาญในการเป็นศาสนพิธีกร แนวทางการส่งเสริมการใช้หลักธรรมาภิบาลของไวยาวัจกร ตำบลห้วยส้ม อำเภอภูกระดึง จังหวัดเลย  โดยผลการวิจัยพบว่า  ไวยาวัจกรต้องมีคุณสมบัติ  ดังนี้  1) มีทักษะในการจัดการ  2)  มีความรอบรู้ มีวิสัยทัศน์ ซื่อสัตย์ อ่อนน้อม จิตอาสา  3) เก่งประสานงาน มีส่วนร่วมและสร้างเครือข่าย ซึ่งในบรรดาคุณลักษณะดังกล่าวนี้ ความซื่อสัตย์สำคัญที่สุดเพราะต้องเกี่ยวข้องกับการทำบัญชี ดูแลทรัพย์สินและผลประโยชน์ของวัด และจะต้องนำหลักธรรมาภิบาลมาเป็นแนวทางดำเนินงาน  ดังนี้  คือ  1) ด้านหลักนิติธรรม 2) ด้านหลักคุณธรรม 3) ด้านหลักความโปร่งใส 4) ด้านหลักการมีส่วนร่วม 5) ด้านหลักความรับผิดชอบ 6) ด้านหลักคุ้มค่า จะทำให้ได้ไวยาวัจกรต้นแบบที่มีความตระหนักรู้ในหน้าที่ที่ได้รับแต่งตั้งและมีส่วนสำคัญในการสนองงานกิจการพระพุทธศาสนาได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพต่อไป