พลังทางสังคมในการจัดการทรัพยากรลุ่มน้ำลำปะทาวตอนล่างจังหวัดชัยภูมิ แบบมีส่วนร่วม บนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบท สถานการณ์ และปัญหาการใช้ประโยชน์ลุ่มน้ำลำปะทาวตอนล่าง ศึกษากระบวนการสร้างพลังทางสังคมในการจัดการทรัพยากรน้ำบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น และหาแนวทางพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ผลการวิจัยพบว่า ลุ่มน้ำลำปะทาวมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและวิถีชีวิตชุมชน แต่ประสบปัญหาปริมาณน้ำลดลง มลพิษ และการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน การจัดการน้ำในอดีตที่ยึดภูมิปัญญาท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยโครงการรัฐที่ขาดการมีส่วนร่วม ทำให้เกิดข้อจำกัดและความขัดแย้ง
กระบวนการสร้างพลังทางสังคมในการจัดการทรัพยากรน้ำลุ่มน้ำลำปะทาวแบบมีส่วนร่วมบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก 1) ปัจจัยพื้นฐาน ได้แก่ ทุนทางสังคมและภูมิปัญญาท้องถิ่นและองค์ความรู้ชุมชน “ระหัดวิดน้ำ” 2) กลไกการมีส่วนร่วม ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ร่วมคิด วางแผน ปฏิบัติ จนถึงการจัดทำธรรมนูญชุมชน และ 3) กระบวนการสนับสนุน ผ่านการจัดการความรู้ การบูรณาการองค์ความรู้สมัยใหม่ การจัดตั้งองค์กรชุมชน (กลุ่มนาระหัด) การสื่อสารและสร้างความเข้าใจ และการสร้างข้อตกลงร่วมกันผ่านเวทีประชาคม กลไกเหล่านี้เสริมสร้างศักยภาพชุมชนและความยั่งยืนในการจัดการทรัพยากรน้ำ
แนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนที่ได้จากการวิจัย คือการผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับองค์ความรู้สมัยใหม่ ภายใต้การนำที่เข้มแข็งและการมีส่วนร่วม การสืบทอดองค์ความรู้ เพื่อเสริมสร้างความ
มั่นคงทางทรัพยากรน้ำ ความมั่นคงทางอาหาร รายได้ และความสามารถของชุมชนในการพึ่งพาตนเองและปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลงได้อย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.). เขื่อนลำปะทาว. เรียกใช้เมื่อ 11 ตุลาคม 2568 จาก https://thai.tourismthailand.org/Attraction/เขื่อนลำปะทาว?
utm_source=chatgpt.com.
กอบกุล รายะนคร. (2543). กฎหมายกับการจัดการทรัพยากรน้ำและชายฝั่งทะเล. ในอานันท์ กาญจนพันธุ์ (บก.), พลวัตของชุมชนในการจัดการทรัพยากร กระบวนทัศน์และนโยบาย. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
เขมิกา วริทธิ์วุฒิกุล และคณะ. (2568). การบริหารจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วมตามธรรมนูญจัดการน้ำ : บทบาทของผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบลหัวเมือง . Local Administration Journal. 18(2), 219-239.
ณรงค์ชัย วิวัฒนาช่าง และคณะ. (2560). นวัตกรรมระหัดวิดน้ำจากภูมิปัญญาท้องถิ่น. วารสาร ว.มทรส. 5(2), 169-178.
ธีระพล บุญตาระวะ, สมาน งามสนิท และสุรินทร์ นิยมมางกูร. (2564). การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในจังหวัดปทุมธานี. วารสาร มจร สังคมปริทรรศน์. 11(4), 69–80.
นัสชนะ ส่างช้าง. (2567). บทบาทของชุมชนท้องถิ่นในกระบวนการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารรวัตกรรมสังคมศาสตร์. 1(2), 45-55.
นิตยา โพธิ์นอก และรัชวดี แสงมหะหมัด. (2560). การเสริมสร้างศักยภาพชุมชนเพื่อใช้สิทธิในการจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา. วารสารสถาบันพระปกเกล้า. 15(2), 70-93.
ประมุข ศรีชัยวงษ์ และคณะ. (2566). นวัตกรรมชุมชนเพื่อเสถียรภาพความมั่นคงด้านน้ำสำหรับการยังชีพของประชาชนในลุ่มน้ำลำปะทาว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น. 7(1), 243-260.
ปิยะมาศ เมิดไธสง. (2562). รูปแบบการจัดการความรู้ด้านการจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืนผ่านกระบวนการสร้างความรู้ด้วยตัวเองของชุมชนในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารนาคบุตรปริทรรศน์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช. 14(1), 1-13.
ภวิษย์กันฐพร มงคลชาติ และคณะ. (2564). การสื่อสารเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และพัฒนาพื้นที่สีเขียวคุ้งบางกะเจ้าสู่ความยั่งยืน จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารนิเทศศาสตร์ มสธ. 11(1), 63-76.
มนูญ มนูขจร และคณะ. (2563). ปัจจัยสำคัญในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำเพื่อสิ่งแวดล้อมชุมชนอย่างยั่งยืนในจังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 13(2), 581–589.
รัชภูมิ ศรีเพ็ญ. (2564). การบริหารจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภคแบบมีส่วนร่วมในเขตพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์. Journal of Roi Kaensarn Academi. 7(2), 42-55.
ศิริรัตน์ สังขรักษ และคณะ. (2563). บทความ: ผลกระทบของสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงต่อทรัพยากรน้ำและการจัดการ. วารสารสิ่งแวดล้อม. 24 (1), 1-9.
สมศักดิ์ สงวนดี. (2564). ทุนทางสังคมกับการพัฒนาชุมชน. วารสารวิชการแห่งอนาคต. 1(1), 1-8. สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สุนทร ปัญญะพงษ์. (2554). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสังคมวิทยา. ชัยภูมิ : คณะศิลปะศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎชัยภูมิ.
หทัยชนก คะตะสมบูรณ และ พระสุธี รัตนบัณฑิต. (2563). การขับเคลื่อนพลังชุมชนในการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติในเขตลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา. วารสารมหาจุฬาวิชาการ. 7(2), 301-317.
อภิญญา ดวงจันทร์. (2559). การจัดการทรัพยากรน้ำด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. วารสารวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยราชภัฏเลย. 11(37), 57-65.
อัมพิกา อำลอย. (2568). ระบบเหมืองฝายเมืองคอง : ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการจัดการน้ำอย่างยั่งยืนของชุมชนเกษตรกรรมในแอ่งที่ราบ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์. 20(1), 17-30.
ไทยพีบีเอส. (2566, 16 มิถุนายน). ชาวบ้าน 2 ฝ่ายยอมรับแนวทางปรับเปลี่ยนจุดขุดลอกลำปะทาว. เรียกใช้เมื่อ 11 ตุลาคม 2568จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/271163?fbclid=IwAR2wxSfYzIiuVAGML3d90kPTHjrJvDYQFfgPHajla_BamCi_Pxf71I5stMo
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determingsample size for research activities. Educational And Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
