รูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนแบบบูรณาการสำหรับการท่องเที่ยว เชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนในจังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

         บทความวิจัยนี้ศึกษารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนแบบบูรณาการสำหรับการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนในจังหวัดน่าน ประเทศไทย มีวัตถุประสงค์การวิจัยคือ 1) เพื่อศึกษารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อผลลัพธ์การมีส่วนร่วม และ 3) เพื่อเสนอกรอบการพัฒนาที่เหมาะสม ใช้รูปแบบวิธีวิจัยแบบผสมผสานแบบอธิบายเชิงลำดับ โดยมีกลุ่มตัวอย่างจากผู้ตอบแบบสอบถาม 384 คน และผู้ให้สัมภาษณ์เชิงลึก 15 คน เครื่องมือวิจัยผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้วยค่า IOC=0.86 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์เพียร์สัน การวิเคราะห์ถดถอย และการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงธีม ผลการวิจัยพบว่า 1) รูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนประกอบด้วยสี่มิติ ได้แก่ การวางแผน (x̄=3.72) การให้บริการ (x̄=3.85) การจัดการ (x̄=3.45) และการติดตามและประเมินผล (x̄=3.67) 2) ปัจจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการมีส่วนร่วมมีหกปัจจัย ได้แก่ ความเข้มแข็งของภาวะผู้นำชุมชน (r=0.78, p<0.01) การสนับสนุนจากภาครัฐ (r=0.65, p<0.01) ความพร้อมของชุมชน การยอมรับจากนักท่องเที่ยว การเชื่อมโยงเครือข่าย และการจัดการความขัดแย้ง และ 3) โมเดลการมีส่วนร่วมแบบวงจรบูรณาการที่พัฒนาขึ้นแสดงผลกระทบเชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญ คือ รายได้เฉลี่ยของครัวเรือนเพิ่มขึ้นร้อยละ 35 ความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมเพิ่มขึ้นร้อยละ 30.2 และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติดีขึ้นร้อยละ 25.6 โมเดลที่พัฒนาขึ้นสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในเมืองรองทั่วประเทศไทย โดยเฉพาะในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงตอนบน ประโยชน์เชิงนโยบายรวมถึงการเสริมสร้างการกำกับดูแลการท่องเที่ยวโดยชุมชน การกระจายกลไกการสนับสนุนจากภาครัฐ และการปรับแนวการพัฒนาให้สอดคล้องกับรูปแบบ BCG เพื่อความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่การเติบโตทางเศรษฐกิจ