การพัฒนาหลักสูตรสร้างกำลังใจสามเณร: กรณีศึกษาโรงเรียนเตรียมพุทธศาสตร์ ศูนย์การศึกษาเขาแก้วเสด็จ จังหวัดปราจีนบุรี
คำสำคัญ:
หลักสูตรสร้างกำลังใจ, สามเณร, โรงเรียนพระปริยัติธรรม , การเรียนรู้เชิงรุก, รูปแบบการสอน 5E, ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCIบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สร้างหลักสูตรฝึกอบรมการเสริมสร้างกำลังใจสำหรับสามเณร 2) ศึกษาความพึงพอใจของผู้เข้าอบรมที่มีต่อหลักสูตรและการฝึกอบรม และ 3) ศึกษาเจตคติของผู้เข้าอบรมที่มีต่อศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบประเมินความพึงพอใจในการฝึกอบรม และแบบสัมภาษณ์เจตคติ โดยผู้วิจัยดำเนินการสร้างหลักสูตรร่วมกับครูพระผู้เชี่ยวชาญจำนวน 3 รูป กำหนดให้เป็นโครงการ “กิจกรรมพบพี่ DCI” ภายใต้โครงการฯ ประกอบด้วยหลักสูตรฝึกอบรม 3 หลักสูตร โดยจัดการอบรมแต่ละหลักสูตร ห่างกัน 4 สัปดาห์ จากนั้นนำไปจัดอบรมกับประชากรในการวิจัยครั้งนี้ ซึ่งเป็นสามเณรทุกรูปที่กำลังศึกษาอยู่ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ปีที่ 2–3 และมัธยมศึกษาตอนปลายชั้นปีที่ 4–6 รวมจำนวนทั้งสิ้น 93 รูป เมื่อสิ้นสุดการฝึกอบรมแต่ละหลักสูตร ผู้วิจัยให้ผู้เข้าอบรมทำแบบประเมินความพึงพอใจ และเมื่อสิ้นสุดการฝึกอบรมครบทั้ง 3 หลักสูตร จึงดำเนินการสนทนากลุ่ม (Focus Group) โดยใช้แบบสัมภาษณ์เจตคติเพื่อเก็บข้อมูลเจตคติเชิงลึก
ผลการวิจัย พบว่า 1) หลักสูตรที่ได้ 3 หลักสูตร ประกอบด้วย หลักสูตรการเข้าใจตัวเอง มี 3 หัวข้อ และ 1 กิจกรรมกลางแจ้ง คือ ไขรหัสบุคลิกภาพ MBTI การบ่มเพาะกรอบแนวคิดแบบเติบโต DCI สร้างอนาคต และกิจกรรมวิวัฒนาการ หลักสูตรการทำงานเป็นทีม มี 2 หัวข้อ และ 1 กิจกรรมกลางแจ้ง คือ การทำงานเป็นทีม หลักการเขียนโครงการ และกิจกรรมโยนบอลลงตะกร้า และหลักสูตรสร้างเสริมศักยภาพกายใจ เป็นกิจกรรมสันทนาการกลางแจ้ง มี 4 กิจกรรม คือ กิจกรรมวิ่งเปี้ยว กิจกรรมดวงแก้วอัศจรรย์ กิจกรรมลูกโป่งน้ำมหันตภัย และกิจกรรมกินวิบาก กลยุทธ์การฝึกอบรมใช้การสอนแบบ 5E Model ประกอบด้วย 5 ขั้นตอน คือ การสร้างความสนใจ (Engagement) การสํารวจและค้นหา (Exploration) การอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) การขยายความรู้ (Elaboration) และการประเมินผล (Evaluation) ชุดสื่อการอบรมประกอบด้วยสไลด์ประกอบการสอน 5 ไฟล์ และเครื่องมืออุปกรณ์ประกอบกิจกรรม 6 ชุด 2) ผลการศึกษาความพึงพอใจของผู้เข้าอบรมที่มีต่อหลักสูตรและการฝึกอบรม ทั้ง 3 หลักสูตรอยู่ในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย 4.67, 4.63 และ 4.50 ตามลำดับ) 3) ผลการศึกษาเจตคติของผู้เข้าอบรมที่มีต่อศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI พบว่า มีเจตคติที่ดีทั้งหมดจำนวน 93 รูป คิดเป็นร้อยละ 100 ซึ่งสูงกว่าสมมติฐานที่ตั้งไว้
จึงสามารถสรุปได้ว่า หลักสูตรสร้างกำลังใจสามเณรเป็นหลักสูตรที่มีประสิทธิภาพ และมีศักยภาพในการนำไปขยายผลต่อไปได้อย่างเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
ธนพล วิริยะไพบูลย์. “การส่งเสริมสุขภาวะทางจิตของสามเณรผ่านกิจกรรมนันทนาการในโรงเรียนพระปริยัติธรรม”. วารสารพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต. ปีที่ 9 ฉบับที่ 1 (2564). 84–96.
บุญธรรม กาญจนธรรม. “การพัฒนาหลักสูตรส่งเสริมแรงจูงใจภายในสำหรับเยาวชนในระบบการศึกษาทางเลือก”. วารสารการวิจัยเพื่อพัฒนาชุมชน. ปีที่ 10 ฉบับที่ 2 (2561). 120–135.
วรรณา ปุณณะจินดา. “การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ 5E เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์และแรงจูงใจในการเรียนวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2”. วารสารวิจัยทางการศึกษา มหาวิทยาลัยบูรพา. ปีที่ 16 ฉบับที่ 2 (2564). 94–115.
ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรม. โรงเรียนเตรียมพุทธศาสตร์. ออนไลน์. http://m-culture.in.th/album/138670/โรงเรียนเตรียมพุทธศาสตร์. [30 พฤศจิกายน 2568].
ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI. ประวัติศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI. ออนไลน์. https://dcicenter.org/about/. [30 พฤศจิกายน 2568].
สมชาย ปัญญาดี. “กระบวนการเรียนรู้เพื่อค้นหาความหมายชีวิต: กรณีศึกษากลุ่มเยาวชนในสำนักเรียนพระปริยัติธรรม”. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา. ปีที่ 13 ฉบับที่ 1 (2565). 85–98.
สายฝน แสงสุวรรณ. “รูปแบบกิจกรรมเพื่อเสริมสร้างความผูกพันและแรงจูงใจของสามเณรในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา”. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี. ปีที่ 15 ฉบับที่ 2 (2562). 225–236.
สุนิสา พัฒนจักร. “ผลของการจัดการเรียนรู้แบบวัฏจักรการเรียนรู้ 5E ที่มีต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทัศนคติของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น”. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่. ปีที่ 21 ฉบับที่ 1 (2562). 54–66.
Albert Bandura. Social Learning Theory. Editor by Englewood Cliffs. New Jersey: Prentice-Hall, 1977.
Carol S. Dweck. Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House, 2006.
John W. Best. Research in Education. Editor by Englewood Cliffs. New Jersey: Prentice-Hall, 1977.
Loc Tan Le. “Adolescents’ Change in Motivation as a Result of Buddhist Education: How Does It Make a Difference in Their Learning Outcomes?”. Journal for the Scientific Study of Religion. Vol. 62 No. 2 (2023). 382–396.
Phaphon Plumwongrota and Piriya Pholphirul. “Participating in Religious Activities and Adolescents’ Self-Esteem: Empirical Evidence from Buddhist Adolescents in Thailand”. International Journal of Adolescence and Youth. Vol. 26 No. 1 (2021).
Rodger W. Bybee et al. The BSCS 5E Instructional Model: Origins and Effectiveness and Applications Executive Summary. Colorado Springs, CO: Biological Sciences Curriculum Study, 2006.
