กฎสามประเภทสำหรับภิกษุสงฆ์: การวิเคราะห์แนวคิดของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

บทคัดย่อ

          แนวคิดเรื่องกฎสามประเภทสำหรับภิกษุสงฆ์ ซึ่งริเริ่มโดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ถือเป็นกรอบความคิดสำคัญที่ผสานพระธรรมวินัย กฎหมายแผ่นดิน และจารีตประเพณีเข้าด้วยกัน เพื่อธำรงความสมดุลระหว่างสมณเพศกับสังคมไทยสมัยใหม่ การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ (qualitative analysis) โดยอาศัยการวิเคราะห์เอกสาร (documentary research) การวิเคราะห์ข้อความ (textual analysis) จากพระนิพนธ์ แถลงการณ์คณะสงฆ์ และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการศึกษาเชิงเปรียบเทียบ (comparative study) กับระบบกฎหมายคณะสงฆ์ในประเทศพุทธศาสนาอื่น เช่น ศรีลังกาและเมียนมา

          ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า กฎสามประเภทมิใช่ระบบที่แยกจากกัน แต่เป็นโครงสร้างแบบบูรณาการซึ่งภิกษุสงฆ์ควรยึดถือพร้อมกัน เพื่อธำรงคุณค่าแห่งสมณเพศและเสริมสร้างศรัทธาของสังคม นอกจากนี้ แนวคิดดังกล่าวยังสอดคล้องกับทฤษฎีกฎหมายพหุนิยม (legal pluralism) ที่ยอมรับการอยู่ร่วมกันของหลายระบบกฎหมายในสังคมเดียว ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายคือ ควรบรรจุเนื้อหาเกี่ยวกับกฎสามประเภทในหลักสูตรอุดมศึกษาของพระสงฆ์ โดยเฉพาะสาขานิติศาสตร์ในมหาวิทยาลัยสงฆ์ รวมถึงการจัดตั้งกลไกร่วมระหว่างรัฐกับคณะสงฆ์ในการกำกับดูแลกิจการพระพุทธศาสนา เช่น การจัดตั้งคณะกรรมการกลางรัฐ–สงฆ์ และการปรับปรุงระบบตรวจสอบการเงินของวัด เพื่อสร้างความโปร่งใสและเสถียรภาพของสถาบันสงฆ์ในระยะยาว