การวิเคราะห์สภาวะหนี้สินและความเปราะบางทางการเงิน ของสมาชิกสหกรณ์การเกษตรในจังหวัดเชียงใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ระดับและโครงสร้างสภาวะหนี้สินของสมาชิกสหกรณ์การเกษตรในจังหวัดเชียงใหม่ 2) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความเปราะบางทางการเงินของสมาชิก และ 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะหนี้สินและความเปราะบางทางการเงิน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงปริมาณแบบสำรวจ มีประชากรคือสมาชิกสหกรณ์การเกษตรในจังหวัดเชียงใหม่ จากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 380 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ร้อยละ สถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ รวมถึงการวิเคราะห์เส้นทาง เพื่ออธิบายกลไกของความเปราะบางทางการเงิน
ผลการวิจัยพบว่า
1) สมาชิกมีสภาวะหนี้สินอยู่ในระดับปานกลางค่อนไปทางสูง โดยมีหนี้สินเฉลี่ยต่อครัวเรือน 348,500 บาท และมีแหล่งหนี้เฉลี่ย 2–3 แหล่ง ภาระหนี้ต่อรายได้อยู่ที่ 1.87 เท่า อีกทั้งร้อยละ 42.8 มีประวัติการชำระหนี้ล่าช้า แสดงถึงความตึงตัวด้านสภาพคล่องและความเปราะบางของรายได้ครัวเรือนในภาคเกษตรกรรม
2) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความเปราะบางทางการเงินอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ รายได้ครัวเรือน รายได้ที่ผันผวนจากพืชผล จำนวนแหล่งหนี้ ค่าใช้จ่ายประจำ การขาดเงินสำรองฉุกเฉิน และระดับความรู้ทางการเงิน โดยตัวแปรที่มีอิทธิพลสูงที่สุดคือรายได้ครัวเรือนและค่าใช้จ่ายเกินรายได้ สะท้อนว่าความเปราะบางเกิดจากทั้งโครงสร้างรายได้–รายจ่ายและความพร้อมรองรับเหตุการณ์ไม่คาดคิด
3) สภาวะหนี้สินมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความเปราะบางทางการเงินในระดับปานกลางค่อนไปทางสูง (r = 0.524, p < .001) โดยจำนวนหนี้รวม ภาระผ่อนชำระ และจำนวนแหล่งหนี้เป็นตัวแปรที่ทำนายระดับความเสี่ยงได้อย่างมีนัยสำคัญ ผลการวิเคราะห์เส้นทางยังชี้ว่าสภาวะหนี้ส่งผลทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อความเปราะบาง ผ่านระดับรายได้ครัวเรือนและเงินสำรองฉุกเฉิน
ผลวิจัยสะท้อนว่าภาระหนี้สินเชิงโครงสร้างของเกษตรกรในระบบสหกรณ์มีส่วนสำคัญต่อการเพิ่มความเปราะบางทางการเงิน จึงเป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ที่มีประโยชน์ต่อการปรับนโยบาย การบริหารความเสี่ยงของสหกรณ์ และการวางมาตรการสนับสนุนครัวเรือนเกษตรให้มีความมั่นคงทางการเงินอย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กวิน มุสิกา. (2561). แนวทางการบริหารหนี้สินเกษตรกรไทย. ใน วิทยานิพนธ์หลักสูตรดุษฎีบัณฑิต. วิทยาลัยพานิชยศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา.
คณิศร กลิ่นขจร. (2566). ปัจจัยที่มีผลต่อการผิดนัดชำระหนี้ของเกษตรกร กรณีศึกษาธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร อำเภอแม่วงก์ จังหวัดนครสวรรค์. ใน วิทยานิพนธ์หลักสูตรบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ชนะใจ หมื่นไธสง. (2562). การปรับตัวภายใต้ความเสี่ยงและความเปราะบางของชาวนา ตำบลท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ในบริบทของประชาคมอาเซียน. วารสารสังคมศาสตร์นิติรัฐศาสตร์, 3(1), 1–30.
พชรพัชร์ ถวิลนพนันท์ . (2561). ความเสี่ยง ความเปราะบางและความสามารถในการปรับตัวของครัวเรือนเกษตรกรต่อเหตุการณ์ที่ไม่ปกติ (shocks): กรณีศึกษาเกษตรกรบนที่ราบและที่สูง. ใน วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญาเศรษฐศาสตรมหาบัณฑิต. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระนฤพันธ์ สมเจริญ, นิกร ยาอินตา, บุศรา โพธิสุข และ ปกรณ์ มหากันธา. (2565). นวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกร เพื่อลดความเหลื่อมล้ำตามแนวทางฟื้นฟูเศรษฐกิจฐานรากประชารัฐโมเดล จังหวัดลำพูน. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 8(3), 138–152.
พลากร ดวงเกตุ. (2565). หนี้สินครัวเรือนเกษตรของประเทศไทย: ความท้าทายต่อเนื่อง. Journal of Demography. 38 (1), 60-71.
พัชราภา สิงห์ธนสาร, ลักษมี งามมีศรี, มานิตย์ สิงห์ทองชัย, และวิไลลักษณา สร้อยคีรี. (2567). การบริหารจัดการหนี้สินภาคครัวเรือนภายใต้หลักเศรษฐกิจหมุนเวียนของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในตำบลหนองกระโดน อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการการจัดการภาครัฐและเอกชน, 6(2), 79–93.
ภัทรพล ใจเย็น และเดชชู จันอัด. (2566). วิกฤติหนี้ครัวเรือนไทยในยุคเศรษฐกิจโลกถดถอย: ปัญหาและทางออก. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 6(4), 213–223.
วิชญาดา ถนอมชาติ, ศิริขวัญ เจริญวิริยะกุล, และ กฤษดา เชียรวัฒนสุข. (2563). สาเหตุการคงอยู่ของหนี้นอกระบบในสังคมไทย. วารสารการจัดการธุรกิจ มหาวิทยาลัยบูรพา, 9(2), 1–13.
วิทยา เจียรพันธุ์. (2554). หนี้สินเกษตรกรไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
วิวัฒน กุลกิจ และ ณภัสสร นามสกุล. (2563). ประสบการณ์ความไม่แน่นอนในอดีตและความสามารถในการยอมรับความเสี่ยงของกลุ่มเกษตรกรไทย. ใน วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศุภชัย รัตนพันธ์ และ รวิดา วิริยกิจจา. (2567). การศึกษาแนวทางการลดหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ (NPLs) ธนาคารอาคารสงเคราะห์ ส่วนบริหารหนี้ เขตชลบุรี. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 14(1), 147–161.
สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดเชียงใหม่. (2567). ข้อมูลพื้นฐานของจังหวัดเชียงใหม่. เรียกใช้เมื่อ 1 มกราคม 2568 จาก https://www.opsmoac.go.th/chiangmai-dwl-files-471991791207
อธิพันธ์ วรรณสุริยะ. (2566). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการก่อหนี้ของครัวเรือนไทย. วารสารเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 16 (4), 139-158.
Adrian, T., & Shin, H. S. (2010). Financial intermediaries and monetary economics. In Handbook of monetary economics (Vol. 3, pp. 601-650). Elsevier.
Duden, C., & Offermann, F. (2020). Income risk of German farms and its drivers. German Journal of Agricultural Economics (GJAE), 69(2), 85-107.
Emelianoff, I. V. (1995). Economic theory of cooperation: Economic structure of cooperative organizations. Center for Cooperatives, University of California.
Hurst, E., & Lusardi, A. (2004). Liquidity constraints, household wealth, and entrepreneurship. Journal of political Economy, 112(2), 319-347.
Johnston Birchall (2013). The potential of co-operatives during the current recession; theorizing comparative advantage. Journal of Entrepreneurial and Organizational Diversity, 2(1): 1-22.
Liu, J., Yang, M., & Zhang, Z. (2023). Can rural cooperatives reduce poverty vulnerability of smallholder households? Evidence from rural Western China. Frontiers in Sustainable Food Systems, 7, 1222455.
Lusardi, A & Mitchell, S. (2014). The Economic Importance of Financial Literacy: Theory and Evidence. Journal of Economic Literature. 52 (1): 5–44.
Mariger, R. P. (1987). A life-cycle consumption model with liquidity constraints: theory and empirical results. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 55(3), 533-557.
Strebkov, D. (2005). Household borrowing behavior in Russia. Problems of Economic Transition, 48(5), 22-48.
Trussel, J. M. (2002). Revisiting the prediction of financial vulnerability. Nonprofit Management and Leadership, 13(1), 17-31.
Yamane, T. (1973). Statistics: an introductory analysis. New York: New York: Harper. & Row.
