กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธของชุมชนบ้านบุญแจ่ม ตำบลน้ำเลา อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่
คำสำคัญ:
การพัฒนาชุมชน, ชุมชนเข้มแข็ง, วิถีพุทธ, ชุมชนบ้านบุญแจ่มบทคัดย่อ
บทความนี้เป็นการนำเสนอผลการศึกษาจากการวิจัย “กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธของชุมชนบ้านบุญแจ่ม ตำบลน้ำเลา อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่” โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวคิด ทฤษฎี เกี่ยวกับการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธ 2) เพื่อการศึกษากระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธของชุมชนบ้านบุญแจ่ม ตำบลน้ำเลา อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่ และ 3) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธของชุมชนบ้านบุญแจ่ม ตำบลน้ำเลา อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารประกอบกับการศึกษาภาคสนามจากการลงพื้นที่สัมภาษณ์เชิงลึก จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 15 รูป/คน และการสนทนากลุ่มย่อย แล้วนำมาวิเคราะห์ประกอบเนื้อหาในวิทยานิพนธ์
ผลการศึกษาพบว่า
- การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งวิถีพุทธ เป็นทิศทางการพัฒนาที่อยู่บนพื้นฐานการพึ่งตนเองโดยอาศัยกระบวนการจัดการชุมชนในการพัฒนาด้านต่าง ๆ โดยมีวิธีคิดที่มีพื้นฐานจากระบบคิดเดิมของชุมชนหรือภูมิปัญญาพื้นบ้านผสมผสานเข้ากับวิธีคิดและระบบการจัดการของสังคม ความเข้มแข็งและยั่งยืนของคนหรือสังคมชุมชนเป็นการพัฒนาที่มีความต่อเนื่องจากรากฐานทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง สิ่งแวดล้อม ศาสนาวัฒนธรรมและประเพณีโดยยึดหลักความพอดีและพึ่งตนเองได้โดยการสร้างคนดีคนเก่งมีความรับผิดชอบและถึงพร้อมด้วยคุณธรรมเชื่อมโยงเป็นเรื่องเดียวกันและเป็นการบูรณาการทางสังคมก็จะก่อให้เกิดความสมดุลหรือสังคมที่เข้มแข็งและยั่งยืน ซึ่งในการวิจัยนี้ผู้วิจัยใช้หลักสัปปุริสะรรม 7 มาทำการวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็ง จึงเป็นเป้าหมายของการพัฒนาเพราะเป็นรากฐานของความสำเร็จในทุก ๆ ด้าน
- กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งของชุมชนบ้านบุญแจ่ม อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่ พบว่า มีกระบวนการ 6 ขั้นตอนประกอบด้วย (1) การวิเคราะห์สถานการณ์ (2) การวางแผน (3) การพัฒนาโครงการและกิจกรรมของชุมชน (4) ติดตามและประเมินผล (5) ดำเนินการส่งเสริมความร่วมมือ และ (6) การวิเคราะห์ผล ซึ่งทั้ง 6 ขั้นตอนนี้มีองค์ประกอบครอบคลุมการพัฒนาใน 4 มิติ คือ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม ด้านวัฒนธรรม และด้านสิ่งแวดล้อม
- ผลการวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็ง พบว่า กระบวนการทั้ง 6 ขั้นตอนมีเนื้อหาที่สอดรับกันกับหลักธรรมสัปปุริสธรรม 7 ธรรมของคนดีธรรมที่ทำให้เป็นสัตบุรุษมี 7 ประการคือ 1) ธัมมัญญุตา รู้หลักหรือรู้จักเหตุ 2) อัตถัญญุตา รู้ความมุ่งหมายหรือรู้เหตุผล 3) อัตตัญญุตา รู้จักตน 4) มัตตัญญุตา รู้จักประมาณ 5) กาลัญญุตา รู้จักกาลเวลา 6) ปริสัญญุตา รู้จักชุมชนสังคม 7) ปุคคสัญญฺญา รู้จักบุคคล คุณธรรม 7 ประการอันเป็นคุณสมบัติภายในตัวบุคคล ซึ่งมีคุณสมบัติเหล่านี้ เป็นองค์ประกอบและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกันอย่างสมบูรณ์ที่จะทำให้บุคคลสามารถจัดการสามารถปฏิบัติการในภาระงานทุกอย่างภายใต้การมีส่วนร่วมและการพึ่งตนเองของชุมชน ให้บรรลุผลสำเร็จในการพัฒนาชุมชนได้ตามเป้าหมาย
เอกสารอ้างอิง
กมลวรรณ ศรีเจริญจิตร์. (2557). “รูปแบบการส่งเสริมเพื่อการดำรงชีวิตตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ให้แก่ชุมชนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น”. วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยแม่โจ้.
กัญจนพรรษณ์ จุพรมณี. (2561). “การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งเชิงพุทธบูรณาการของหมู่บ้านศาลาเม็ง ตำบลท่าผา อำเภอเกาะคาจังหวัดลำปาง”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
คำนาย อภิปรัชญาสกุล. (2558). เศรษฐกิจพอเพียง (Sufficiency Economy). กรุงเทพมหานคร: บริษัท โฟกัสมีเดีย แอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด.
ทาริตา แตงเส็ง. ณัฐวิภา ทองรุ่ง และ กัมปนาท วงษ์วัฒนพงษ์. (2563). การพัฒนาชุมชนตามแนววิถีพุทธ, Journal of Modern Learning Development. ปีที่ 5 ฉบับที่ 4 (กรกฎาคม – สิงหาคม): 239-253.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2547). วิธีคิดแบบหลักพุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร : ธรรมสาร จำกัด.
พระมหาสมศักดิ์ ธีรวํโส (แหวนคำ). (2561). “กระบวนการพัฒนาชุมชนเมืองและชนบทสู่ความยั่งยืน ในอำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนาสังคม. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกณณราชวิทยาลัย.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร : นานมีบุ๊คพับลิเคชั่นส์.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2554). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 (พ.ศ. 2550-2554). กรุงเทพมหานคร : สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจ.
สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่. (2565). หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่. [ออนไลน์], แหล่งที่มา : https://district.cdd.go.th/rongkwang/services/ [12 มกราคม 2565].
สำนักส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพชุมชน. (2548). แผนชุมชน. กรุงเทพมหานคร : สำนักส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพชุมชน.
สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2551). พจนานุกรมศัพท์พุทธศาสนา ไทย-อังกฤษ. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สุธี วรประดิษฐ์. (2553). “การมีส่วนร่วมของชุมชนงานสารสนเทศสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดตราด : สำนักงานการศึกษานอกระบบแลการศึกษาตามอัธยาศัย จังหวัดตราด”. วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาการเมืองและการปกครอง. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานการวิจัย แห่งชาติ (วช.).
สุภาพ บุญไชย. (2553). การอนุรักษ์ฟื้นฟูและพัฒนาภูมิทัศน์วัฒนธรรมป่าบุ่งป่าทามลุ่มน้ำชีโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).
สุวิมล ติรกานันท์. (2555). ระเบียบวิธีการวิจัยทางสังคมศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Dunham, P. J., Hurshman, A., Litwin, E., Gusella, J., Ellsworth, C., & Dodd, P. W. (1998). Computer-mediated social support : Single young mothers as a model system. American journal of community psychology. 26 (2): 281-306.
Miniclier, L. (1969). Community Development as a Vehicle of US Foreign Aid. Community Development Journal, 4 (1): 8-12.
Peter Du Sautoy. Status. (1962). (Community Development Bulletin : Rosenbach.
