การพัฒนากลไกการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมด้วยหลักพระพุทธศาสนาโดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน
คำสำคัญ:
กลไก, การเสริมสร้างปัญญา, การเสริมสร้างคุณธรรม, หลักพระพุทธศาสนาบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษากลไกการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนา โดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน 2) เพื่อพัฒนากลไกการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพุทธศาสนา โดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน และ 3) เพื่อประเมินผลสัมฤทธิ์และเสนอแนวทางการพัฒนากลไกในการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพุทธศาสนา โดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ได้แก่การวิจัยเชิงปริมาณ เก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 160 รูป/คน และการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 69 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์โดยคำนวณหาค่าความถี่ ค่าร้อยละ คะแนนเฉลี่ย ค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์ข้อมูลตามเนื้อหา สรุปผลการวิจัยดังนี้
ผลการวิจัย พบว่า
- กลไกการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนา โดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน โดยภาพรวม อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเรียงตามลำดับความคิดเห็น พบว่า ด้านภาพลักษณ์และแรงจูงใจ อยู่ในระดับมาก รองลงมาก คือ ด้านงบประมาณและทรัพยากร อยู่ในระดับมาก รองลงมาก คือ ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชนและภาคีเครือข่าย อยู่ในระดับมาก รองลงมาก คือ ด้านบุคลากร อยู่ในระดับมาก รองลงมา คือ ด้านนโยบายและการบริหารจัดการ อยู่ในระดับมาก มาก และด้านผลลัพธ์และความต่อเนื่องของโครงการ อยู่ในระดับมาก ตามลำดับ
- การบริการวิชาการของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยมีความโดดเด่นด้านการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับชุมชน คณะสงฆ์ และหน่วยงานภาครัฐ รวมถึงการพัฒนาชุมชนต้นแบบผ่านกิจกรรมปฏิบัติธรรม การอบรมเยาวชน และการเผยแผ่หลักธรรมในชีวิตประจำวัน โดยมีการนำแนวคิดพุทธนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนและเสริมภาพลักษณ์มหาวิทยาลัย สะท้อนศักยภาพการพัฒนาเป็นมหาวิทยาลัยเชิงพุทธเพื่อสังคม อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดด้านการสำรวจความต้องการของชุมชนอย่างเป็นระบบและการพึ่งพางบประมาณจากมหาวิทยาลัยเป็นหลัก ซึ่งอาจกระทบต่อความต่อเนื่องของโครงการในระยะยาว แต่โดยรวมกิจกรรมช่วยเสริมสร้างศักยภาพผู้นำ คุณธรรม จริยธรรม สันติสุข และการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นได้อย่างเป็นรูปธรรม
- ประเมินผลสัมฤทธิ์และเสนอแนวทางการพัฒนากลไกในการเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพุทธศาสนา โดยใช้การบริการวิชาการเป็นฐาน โดยภาพรวม อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเรียงตามลำดับความคิดเห็น พบว่า ประสิทธิภาพของกระบวนการพัฒนา อยู่ในระดับมาก รองลงมาก คือ ผลลัพธ์จากการมีส่วนร่วมในกระบวนการพัฒนา อยู่ในระดับมาก รองลงมา คือ การมีส่วนร่วมในกระบวนการบริการวิชาการที่ใช้หลักพระพุทธศาสนาอยู่ในระดับมาก และ การรับรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับหลักพระพุทธศาสนา อยู่ในระดับมาก
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2554). ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่องมาตรฐานสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2554, ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 128 ตอนพิเศษ 47 ง วันที่ 25 เมษายน 2554.
กานดา พูนลาภทวี. (2554). การวิจัยเพื่อพัฒนาวิชาชีพทางการศึกษา: แนวคิดสู่การปฏิบัติ เล่มที่ 3 การวิจัยและพัฒนาทางการศึกษา. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา.
ณฐิฌา แก้วอําไพ, มณฑิชา เจนพานิชทรัพย์ และธนวัฒน์ นรารัมย์. (2566). การพัฒนาระบบบริหารแผนปฏิบัติการด้านสาธารณสุข จังหวัดบุรีรัมย์. รายงานการวิจัย. บุรีรัมย์: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบุรีรัมย์.
เด่นนภา อาจฉกรรณ์ และ ผิน ปานขาว. (2567). การดำเนินงานตามแผนพัฒนาท้องถิ่นขององค์การบริหารส่วนตำบลเชกา อำเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ. วารสารวิชาการไทยวิจัยและการจัดการ, 5(2), 28-29.
ธนา นิลชัยโกวิทย์. (2551). หนังสือรวบรวมบทความการประชุมวิชาการประจำปี 2551 เรื่องจิตตปัญญาศึกษา การศึกษาเพื่อพัฒนาความเป็นมนุษย์. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์จิตตปัญญาศึกษามหาวิทยาลัยมหิดล.
บุญญรัตน์ ม่วงเนย. (2565). การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อระดับการรับรู้การบริหารจัดการและการปฏิบัติงาน เกี่ยวกับงานบริการวิชาการของบุคลากรสายสนับสนุนในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยี พระจอมเกล้าพระนครเหนือ. รายงานการวิจัย. สำนักพัฒนาเทคนิคการศึกษา: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ.
พระเด่นชัย ยโสธโร (สุขพิพัฒน์) และอุทัย กมลศิลป์. (2568). บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทในการพัฒนาตนของนักศึกษาระดับอุดมศึกษาในจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิชาการ มจร บุรีรัมย์, 10(1), 303-314.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2565). แผนพัฒนามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ระยะที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570). พระนครศรีอยุธยา: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา. (2564). กระบวนการบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและพัฒนา. คู่มือปฏิบัติงาน (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 5).
รัตนะ บัวสนธ์. (2554). การวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการศึกษ. พิมพ์ครั้งที่ 2. นครสวรรค์: ห้างหุ้นส่วนจำกัดริมปิงการพิมพ์.
สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา. (2553). คู่มือการประกันคุณภาพการศึกณรภายในสถานศึกษาระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2553. กรุงเทพมหานคร: ภาพพิมพ์.
สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน). (2554). คู่มือการประเมินคุณภาพ ภายนอกรอบสาม (พ.ศ. 2554-2558) ระดับอุมศึกษา ฉบับสถานศึกษา (แก้ไขเพิ่มเติม พฤศจิกายน 2554). กรุงเทพมหานคร: ออฟเซ็ทการพิมพ์.
สุพักตร์ พิบูลย์และคณะ. (2552). เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตรการวิจัยและพัฒนาทางวิชาการ. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
เสาวลักษณ์ ชัยสุข และคณะ. (2566). การศึกษาปัจจัยคุณภาพการบริการที่ส่งผลต่อการกลับมาใช้บริการซ้ำของผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. รายงานการวิจัย. เชียงราย: มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง.
องอาจ นัยพัฒน์. (2554). การออกแบบการวิจัย: วิธีการเชิงปริมาณ เชิงคุณภาพและผสมผสานวิธีการ. พิมพ์ครัังที่ 2. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
