บทบาทของพระคิลานุปัฎฐากในการดูแลสุขภาพพระสงฆ์ที่เป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในเขตเทศบาลเมืองแพร่ จังหวัดแพร่
คำสำคัญ:
บทบาท, พระคิลานุปัฏฐาก, การดูแลสุขภาพพระสงฆ์, โรคไม่ติดต่อเรื้อรังบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาบทบาทพระคิลานุปัฎฐากที่ปรากฏในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาบทบาทและสภาพปัญหาของพระคิลานุปัฏฐากในการดูแลสุขภาพพระสงฆ์ที่เป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในเขตเทศบาลเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการส่งเสริมบทบาทของพระคิลานุปัฏฐากในการดูแลสุขภาพพระสงฆ์ในเขตเทศบาลเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ที่โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการลงพื้นที่สัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูป/คน
ผลการศึกษาพบว่า
- พระพุทธเจ้าทรงเป็นแบบอย่างในการดูแลภิกษุอาพาธทั้งทางกาย จิตใจ และปัญญา ในปัจจุบัน บทบาทของพระคิลานุปัฏฐากในพระพุทธศาสนามุ่งเน้นการดูแลพระสงฆ์อาพาธรอบด้าน ทั้งการปฐมพยาบาลและการใช้คิลานเภสัช ควบคู่กับการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันและควบคุมโรค
- บทบาทของพระคิลานุปัฏฐาก คือทำหน้าที่ให้คำปรึกษาด้านสุขภาพ รวมถึงติดตาม ประสานงาน และรายงานข้อมูลสุขภาพของพระสงฆ์ร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ ปัญหาในการปฏิบัติงาน ได้แก่ ขาดแคลนพระคิลานุปัฏฐาก มีข้อจำกัดด้านนโยบาย การประสานงาน ทรัพยากรบุคคล การอบรมไม่เพียงพอ
- แนวทางการส่งเสริมบทบาทของพระคิลานุปัฏฐาก ควรมุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพการมีส่วนร่วมกับภาคีเครือข่ายองค์กรสาธารณสุขในพื้นที่ การสนับสนุนและส่งเสริมจากคณะสงฆ์อำเภอเมืองแพร่ให้สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างเต็มที่ เพื่อให้การดูแลสุขภาพพระสงฆ์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และถูกต้องตามพระราชบัญญัติสุขภาพพระสงฆ์
เอกสารอ้างอิง
กรมอนนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร. [ออนไลน์] http://www.thaincd.com/2016/media-detail.php?id=14502&gid=1-015-005. [5 กุมภาพันธ์ 2568]
สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย. (2564). คู่มือแนวทางการอบรม หลักสูตรพระคิลานุปัฏฐาก (พระอาสาสมัครส่งเสริมสุขภาพประจำวัด อสว. นนทบุรี: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
นันทกร ทองแตง. (2561). โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (โรคNCDs).
[ออนไลน์] https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=1371 [21 สิงหาคม 2568]
ปราโมทย์ คล้ายศิริ. (2545). การปฏิบัติตามบทบาทคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน สังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัด สมุทรสงคราม. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: สถาบันราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง.
ปิ่นปินัทธ์ เหลืองพิทักษ์ (2566: 158-172) ได้ศึกษาวิจัยเรื่อง รูปแบบการเสริมสร้างเครือข่ายสุขภาวะของ พระอาสาสมัคร ส่งเสริมสุขภาพประจำวัด (อสว.) ในจังหวัดลำพูน
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาจำนงค์ สิริวณฺโณ (ผมไผ), พระครูภาวนาธรรมโฆสิต (เดชศักดิ์ โพธิ์ชัย), พระครูปริยัติรัตนาลงกรณ์ (สิงหา มุ่งหมาย). “บทบาทพระคิลานุปัฏฐาก สุขภาวะพระสงฆ์ สังคมชีวิตวิถีใหม่. วารสารศิลปศาสตร์ราชมงคลสุวรรณภูมิ, 5(2), 491–504.
พระปลัดทัศนพล เขมจาโร และคณะ (2565: 280-290) ได้ศึกษาวิจัยเรื่อง รูปแบบการบริหารจัดการสุขภาวะพระสงฆ์ตามธรรมนูญสุขภาพ พระสงฆ์แห่งชาติของพระสังฆาธิการในจังหวัดพิจิตร
พระวิชิต ธมฺมชิโต. (2560). คู่มือดูแลพระภิกษุอาพาธในโรงพยาบาล. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ญาณภาวัน.
พระอธิการเฉลิม กนฺตสาโร (แดงประทุม). (2563). การพัฒนาศักยภาพพระคิลานุปัฏฐากในโครงการวัดส่งเสริมสุขภาพของพระสงฆ์ในเขตอำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พินิจ ลาภธนานนท์. (2557). โภชนาปฏิบัติเพื่อสุขภาพพระสงฆ์. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกอง สนับสนุนการเสริมสร้างสุขภาพ (สสส.).
มูลนิธิคุณแม่คุณภาพ. (2550). กินเพื่อสุขภาพ: คู่มือเพื่อคนรักสุขภาพ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์อักษรสมัย.
ยนต์ ชุ่มจิต. (2544). การศึกษาและความเป็นครูไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์.
ศักดิ์ไทย สุรกิจบวร. (2545). จิตวิทยาสังคม: ทฤษฏีและปฏิบัติการ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สุวีริยาสาส์น.
สนธยา พลศรี. (2545). หลักสังคมวิทยา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์.
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.). (2560). ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ. นนทบุรี: สำนักพิมพ์ โอ.เอส. พริ้นติ้ง เฮ้าส์.
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2566). ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ พุทธศักราช 2566 [ออนไลน์]. แหล่งที่มาhttps://old.nationalhealth.or.th/sites/default/files/
upload_files/ThamanoonPra.pdf [1 สิงหาคม 2567]
สำนักงานเลขานุการเจ้าคณะจังหวัดแพร่. (2567). บัญชีสำรวจพระภิกษุสามเณรคณะสงฆ์จังหวัดแพร่. เอกสารสำนักงานเลขานุการเจ้าคณะจังหวัดแพร่. (อัดสำเนา). แพร่: สำนักงานเลขานุการเจ้าคณะจังหวัดแพร่.
เพชราภรณ์ วุฒิวงศ์ชัยและคณะ. (2560). คู่มือการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรังโดยยึดชุมชนเป็นฐาน: ชุมชมลดเสี่ยง ลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง CBI NCDs, กรุงเทพมหานคร: บริษัท อีโมชั่น จำกัด (6).
อัญธิษฐา อักษรศรี, พระมหาประกาศิต ฐิติปสิทธิกร, พระปลัดประพจน์ สุปภาโต, สัญญา สดประเสริฐ, สุรัตน์ พักน้อย. (2567). กลไกการเสริมสร้างสุขภาวะพระสงฆ์เพื่อป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในจังหวัดนครปฐม. วารสารวิชาการสิรินธรปริทรรศน์, 25(2), 764-775.
