การสื่อสารเชิงพุทธกับสื่อดิจิทัล: วิเคราะห์แนวทางการพัฒนาการใช้โซเชียลมีเดีย ในสังคมไทยตามหลักพรหมวิหาร 4
คำสำคัญ:
การสื่อสารเชิงพุทธ, พรหมวิหาร 4, โซเชียลมีเดีย, จริยธรรมการสื่อสารบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงแนวทางการพัฒนาวัฒนธรรมการสื่อสารบนโซเชียลมีเดีย โดยประยุกต์หลักพรหมวิหาร 4 ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา เป็นกรอบแนวคิดเชิงพุทธสำหรับการสื่อสารในยุคดิจิทัล โดยสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารทางพระพุทธศาสนา งานวิชาการด้านการสื่อสาร จริยธรรมสื่อ และสื่อดิจิทัล เพื่อประยุกต์ใช้หลักธรรมการสร้างวัฒนธรรมการสื่อสารที่เหมาะสมกับบริบทสังคมร่วมสมัย
ผลการศึกษาพบว่า หลักพรหมวิหาร 4 สามารถนำมาเป็นแนวทางของการสื่อสารเชิงพุทธในโลกดิจิทัลได้อย่างเป็นรูปธรรม กล่าวคือ เมตตา ส่งเสริมการใช้ภาษาและการสื่อสารที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ลดการใช้ถ้อยคำที่สร้างความเกลียดชัง กรุณา สนับสนุนการใช้สื่อเพื่อการช่วยเหลือและเกื้อกูลผู้ที่ประสบความทุกข์ มุทิตา ช่วยสร้างวัฒนธรรมแห่งการชื่นชม ยินดีในความสำเร็จของผู้อื่น ลดการแข่งขันและความอิจฉาริษยา และอุเบกขา ช่วยให้ผู้ใช้สื่อมีสติ รู้เท่าทันอารมณ์ และใช้วิจารณญาณในการรับรู้และเผยแพร่ข้อมูล โดยไม่ตกเป็นเหยื่อของความขัดแย้งหรือข้อมูลที่ขาดการตรวจสอบ
การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า การบูรณาการหลักพรหมวิหาร 4 กับการสื่อสารบนสื่อโซเชียลสามารถพัฒนาเป็นกรอบจริยธรรมการสื่อสารเชิงพุทธที่ส่งเสริมการสื่อสารอย่างมีสติ ความรับผิดชอบ และความเคารพต่อผู้อื่น อันจะนำไปสู่การสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจ เสริมสร้างสมดุลระหว่างเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นกับความรับผิดชอบต่อสังคม และพัฒนาวัฒนธรรมการสื่อสารที่เอื้อต่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติในสังคมไทยยุคดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ. “วาทกรรมแห่งความเกลียดชังในโลกออนไลน์ไทย: การสื่อสารและการเมืองอารมณ์”. วารสารนิเทศศาสตร์. ปีที่ 39 ฉบับที่ 2 (2564). 45–67.
นันทนา นันทวโรภาส. สื่อสารการเมือง: ทฤษฎีและการประยุกต์ใช้. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: แมสมีเดีย, 2558.
พระไพศาล วิสาโล. สู่ศานติเสรี: 50 ปีสันติภาพไทย จากวันที่ 16 สิงหาคม 2488–2538. กรุงเทพฯ: เรือนแก้วการพิมพ์, 2538.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2539.
Asia Centre. State-sponsored online disinformation: Impact on electoral integrity in Thailand, Bangkok: Asia Centre, 2023.
Cass Robert Sunstein. Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2017.
Electronic Transactions Development Agency ETDA. Stop Cyberbullying Thailand Campaign Report. Bangkok: Electronic Transactions Development Agency, 2023.
Gramigna. “Digital Hate and Cyber-Polarization”. Social Semiotics. Vol. 32 No. 5 (2023). 606–633.
John Suler. “The Online Disinhibition Effect”. Cyber Psychology & Behavior. Vol. 7 No. 3 (2024). 321–326.
Jurgen Habermas. The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge, MA: MIT Press, 1989.
Manuel Castells. Communication Power. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Yochai Benkler. The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom. New Haven, CT: Yale University Press, 2006.
