วิเคราะห์การส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาด้วยธุดงควัตร

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาธุดงควัตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อวิเคราะห์การส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาด้วยธุดงควัตร ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท เอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยการนำข้อมูลมาเรียบเรียง วิเคราะห์ สรุป และบรรยายเชิงพรรณนา ผลจากการวิจัยพบว่า ธุดงควัตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท คือ องค์คุณเครื่องกำจัดกิเลสที่ทำให้เกิดความมักน้อยความสันโดษ แบ่งออกเป็น 13 ประเภท เช่น การนุ่งห่มผ้าบังสุกุล (ปังสุกูลิกังคธุดงค์), การทรงไตรจีวร (เตจีวริกังคธุดงค์), การเที่ยวบิณฑบาต (ปิณฑปาติกังคธุดงค์), การสมาทานอยู่ป่า อยู่ห่างบ้านคนอย่างน้อย 500 ชั่วธนู (อารัญญิกังคธุดงค์) และ การเว้นนอน อยู่ด้วยเพียง 3 อิริยาบถ ได้แก่ การยืน การเดิน การนั่ง (เนสัชชิกังคธุดงค์) โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อเน้นความเรียบง่าย เพื่อลดละกิเลสที่เป็นอุปสรรคต่อจิตใจ และเพื่อส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาให้เจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไป การส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาด้วยธุดงควัตร คือ การมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติสมาทานข้อวัตรเพื่อขัดเกลากิเลส แบ่งออกเป็น 4 หมวด ได้แก่ การใช้จีวรเป็นเครื่องเตือนสติและเจริญสติในชีวิตประจำวัน (จีวรปฏิสังยุตต์), การบิณฑบาตแบบไม่เลือกอาหารเพื่อฝึกการปล่อยวาง และฝึกการเจริญปัญญา (ปิณฑปาตปฏิสังยุตต์), การเลือกสถานที่ปฏิบัติ หรือพักอาศัยที่เรียบง่ายเพื่อสร้างความสงบและสมาธิ (เสนาสนปฏิสังยุตต์), และการปฏิบัติธรรมด้วยความเพียรใน 3 อิริยาบถ ได้แก่ การยืน การเดิน การนั่ง (วิริยปฏิสังยุตต์) การปฏิบัติเหล่านี้ช่วยให้ศีล สมาธิ ปัญญา มีความสมบูรณ์ และสามารถส่งเสริมการบรรลุธรรม คือ มรรค ผล และนิพพาน