ปัญหาการดำเนินคดีอาญาในกระบวนการยุติธรรมในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของประชาชนในชั้นพนักงานสอบสวน 2) วิเคราะห์สาเหตุของความไม่เป็นธรรมที่เกิดจากการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานสอบสวน ทนายความ และบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนากระบวนการสอบสวนให้ถูกต้อง รวดเร็ว และเป็นธรรม การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน โดยเก็บข้อมูลจากประชาชนที่เคยมีประสบการณ์เกี่ยวข้องกับกระบวนการสอบสวน จำนวน 200 คน พนักงานสอบสวน 50 คน และนักวิชาการด้านกฎหมาย 10 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติอนุมานในการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อทดสอบสมมติฐานและหาความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรทางกฎหมาย ส่วนเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า

1. ประชาชนส่วนใหญ่ประสบปัญหาในการเข้าถึงสิทธิในชั้นสอบสวน ทั้งการรับรู้สิทธิที่ไม่ทั่วถึง การขาดคำอธิบายทางกฎหมาย และความล่าช้าในการดำเนินกระบวนการ ส่งผลให้เกิดความรู้สึกไม่เชื่อมั่นต่อความเป็นธรรมของกระบวนการยุติธรรมทางอาญา


2. พนักงานสอบสวนมีภาระงานสูงและข้อจำกัดด้านทรัพยากร ส่งผลให้เกิดความไม่รอบคอบ การใช้ดุลยพินิจไม่สม่ำเสมอ และความล่าช้าในการสืบสวน ขณะเดียวกันยังประสบแรงกดดันจากระบบบริหารงานและปัจจัยภายนอกที่กระทบต่อความเป็นอิสระทางวิชาชีพ


3. การให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายของทนายความยังไม่ครอบคลุม โดยเฉพาะในกลุ่มผู้มีรายได้น้อย อีกทั้งความร่วมมือระหว่างพนักงานสอบสวน ทนายความ และอัยการยังไม่เป็นเอกภาพ ทำให้สิทธิของผู้ต้องหาในชั้นสอบสวนยังไม่เป็นไปตามหลักนิติธรรมอย่างครบถ้วน