การประยุกต์ใช้ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนเพื่อทำนายพฤติกรรมสิ่งแวดล้อม: กรณีศึกษานักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนอีโคสคูล ในเขตกรุงเทพมหานคร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอิทธิพลของเจตคติ การคล้อยตามกลุ่มอ้างอิง และการรับรู้การควบคุมพฤติกรรม ที่ส่งผลต่อพฤติกรรมสิ่งแวดล้อม โดยมีความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมเป็นตัวแปรส่งผ่าน ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนอีโคสคูล
ในเขตกรุงเทพมหานคร กลุ่มตัวอย่างจำนวน 647 คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน และการวิเคราะห์เส้นทาง (Path Analysis)
ผลการวิจัย พบว่า แบบจำลองสามารถอธิบายความแปรปรวนของความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมได้ร้อยละ 60.3 (R² = .603) โดยตัวแปรการรับรู้การควบคุมพฤติกรรมมีอิทธิพลทางตรงเชิงบวกต่อความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมสูงที่สุด (β = .583, p < .001) รองลงมาคือการคล้อยตามกลุ่มอ้างอิง (β = .281, p < .001) และสามารถอธิบายความแปรปรวนของพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมได้ร้อยละ 40.5 (R² = .405) โดยพบว่า เจตคติต่อพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมมีอิทธิพลทางตรงเชิงบวกสูงที่สุด (β = .367, p < .001) รองลงมาคือการรับรู้การควบคุมพฤติกรรม (β = .227, p < .001) และความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมสิ่งแวดล้อม (β = .225, p < .001) ตามลำดับ เมื่อพิจารณาอิทธิพลตัวแปรส่งผ่าน พบว่า การคล้อยตามกลุ่มอ้างอิงมีอิทธิพลทางอ้อมต่อพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมผ่านความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (β = .063, p < .001) ขณะที่การรับรู้การควบคุมพฤติกรรมมีอิทธิพลทั้งทางตรงและทางอ้อมผ่านความตั้งใจในการแสดงพฤติกรรมสิ่งแวดล้อม (β = .131, p < .001) ส่วนเจตคติต่อพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมไม่มีอิทธิพลทางอ้อมผ่านความตั้งใจอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ผลการวิจัยสะท้อนว่าการส่งเสริมพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมควรมุ่งเน้นการเสริมสร้างการรับรู้ความสามารถในการควบคุม ควบคู่กับการสร้างบรรทัดฐานทางสังคมเชิงบวก และการพัฒนาเจตคติเชิงบวกผ่านการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง เพื่อส่งเสริมให้นักเรียนสามารถแปลงความตั้งใจไปสู่การปฏิบัติพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
นิติกร อ่อนโยน. (2562). ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของนักเรียนระดับประถมศึกษาตอนปลาย. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 13(3), 115-128.
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2565). รายงานสถานการณ์คุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2564. (พิมพ์ครั้งที่ 1). กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T.
Aziz, A. (2019). Applying theory of planned behavior to understand pro-environmental intention and behavior of students. Arthatama, 3(1), 1-15.
Bamberg, S., & Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of Environmental Psychology, 27(1), 14-25.
De Leeuw, A., Valois, P., Ajzen, I., & Schmidt, P. (2015). Using the theory of planned behavior to identify key beliefs underlying pro-environmental behavior in high-school students: Implications for educational interventions. Journal of Environmental Psychology, 42, 128-138. https://doi.org/10.1016/j.jenvp. 2015.03.005.
Fedi, A., La Barbera, F., De Jong, A., & Rollero, C. (2021). Intention to adopt pro-environmental behaviors among university students of hard and soft sciences: The case of drinking by reusable bottles. International Journal of Sustainability in Higher Education, 22(4), 766-779. https://doi.org/ 10.1108/IJSHE-03-2020-0106
Fishbein, M., & Ajzen, I. (2010). Predicting and changing behavior: The reasoned action approach. Psychology Press.
Gifford, R., & Nilsson, A. (2014). Personal and social factors that influence pro‐environmental concern and behaviour: A review. International Journal of Psychology, 49(3), 141-157. https://doi.org/10.1002/ijop.12034.
IPCC. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee & J. Romero (eds.)]. IPCC. doi.org
The jamovi project. (2022). jamovi (Version 2.3) [Computer software]. https://www.jamovi.org
Lee, K. (2011). The role of media exposure, social exposure and biospheric value orientation in the environmental attitude-intention-behavior model in adolescents. Journal of Environmental Psychology, 31(4), 301–308. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2011.08.004
Liu, Q., & Chen, X. (2021). Green spaces in Chinese schools enhance children's environmental attitudes and pro-environmental behavior. Children, Youth and Environments, 31(1), 55-76. https://doi.org/10.7721/chilyoutenvi.31.1.0055
Millaku, J., Selimi, A., & Berisha, B. (2023). Environmental attitudes and behaviors of high secondary school students in Kosovo. International Journal of Sustainable Development and Planning, 18(4), 1187-1194. doi.org
Phang, G., & Ilham, Z. (2023). Theory of planned behavior to understand pro-environmental behavior among Universiti Malaya students. AIMS Environmental Science, 10(5), 691–708. https://doi.org/10.3390/environsci. 2023038
Rahmawati, H., Hutagalung, F. D., Harsono, Y. T., & Qoyyimah, N. R. (2024). Pro-environmental behavior model among university students. Psympathic: Jurnal Ilmiah Psikologi, 11(1), 9-16. https://doi.org/10.15575/psy.v11i1.32 182
Soper, D. S. (2010). A-priori sample size calculator for multiple regression [Software]. Available from https://www.danielsoper.com/statcalc
Steg, L., & Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Psychology, 29(3), 309-317. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.10.004
WWF. (2020). Living Planet Report 2020: Bending the curve of biodiversity loss. World Wildlife Fund. worldwildlife.org.
Yuriev, A., Dahmen, M., Paillé, P., Boiral, O., & Guillaumie, L. (2020). Pro-environmental behaviors through the lens of the theory of planned behavior: A scoping review. Resources, Conservation and Recycling, 155, Article 104660. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2019.104660.