กระบวนการปลูกฝังความกตัญญูกตเวทีตามแนวพระพุทธศาสนา สำหรับนักเรียนระดับชั้น ป.4 - ป.6 โรงเรียนบ้านหน้าพระธาตุ ตำบลในเมือง อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพความกตัญญูกตเวทีในการดําเนินชีวิต 2) ) เพื่อพัฒนากิจกรรมปลูกฝังความกตัญญูกตเวทีตามแนวพระพุทธศาสนา 3) เพื่อเสนอกระบวนการปลูกฝังความกตัญญูกตเวทีตามแนวพระพุทธศาสนา โดยเป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Method) ประกอบด้วย การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) และการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative research) กลุ่มตัวอย่างและผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วย นักเรียน พระสอนศีลธรรม และคณะครู จำนวนรวม 37 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การสนทนากลุ่มย่อย มีค่าความตรงด้านเนื้อหา โดยผู้ทรงคุณวุฒิ และผ่านการตรวจสอบความเหมาะสมของข้อคำถาม ข้อมูลที่ได้จากการวิจัยได้นำมาวิเคราะห์โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาประกอบบริบท
ผลการวิจัยพบว่า
1) สภาพความกตัญญูกตเวทีในการดําเนินชีวิตของนักเรียนระดับชั้น ป.4 - ป.6 โรงเรียนบ้านหน้าพระธาตุ พบปัญหาพฤติกรรมความกตัญญูกตเวที ได้แก่ การขาดความเคารพเชื่อฟังพ่อแม่และครู เอาแต่ใจตัวเอง ก้าวร้าว รักสบาย ขาดความกระตือรือร้นในการช่วยงานบ้าน และไม่ตระหนักถึงคุณค่าของการดูแลปรนนิบัติผู้มีพระคุณ
2) ผลการดำเนินกิจกรรมเสริมสร้างคุณธรรมและความกตัญญูจำนวน 8 กิจกรรม ภายในระยะเวลา 60 วัน พบว่า การจัดการเรียนรู้เชิงประสบการณ์อย่างเป็นระบบช่วยพัฒนาจิตใจ ความรับผิดชอบ และสัมพันธภาพของผู้เรียนได้อย่างชัดเจน ผู้เรียนเกิดทัศนคติเชิงบวกต่อการนำคุณธรรมไปใช้ในชีวิตประจำวัน และสามารถคิดวิเคราะห์ด้วยหลักโยนิโสมนสิการได้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้ยังมีพฤติกรรมด้านความกตัญญูที่เหมาะสมมากขึ้น ทั้งการปฏิบัติหน้าที่ต่อตนเอง ครอบครัว และครูอาจารย์ ส่งผลให้เกิดความภาคภูมิใจในตนเองและตระหนักถึงคุณค่าของความกตัญญูจากภายในจิตใจอย่างแท้จริง
3) กระบวนการปลูกฝังความกตัญญูกตเวทีตามแนวพระพุทธศาสนาอาศัยแนวคิดการปรับพฤติกรรมทางปัญญา โดยเริ่มจากการสร้างความตระหนักรู้ในคุณค่าและคุณธรรมแก่ผู้เรียน จากนั้นใช้กิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นการปฏิบัติจริงและการเรียนรู้จากบุคคลต้นแบบ เพื่อพัฒนาความคิดและพฤติกรรมเชิงบวก จนนำไปสู่การแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้ ความยั่งยืนของพฤติกรรมต้องอาศัยความร่วมมือจากครอบครัว โรงเรียน ชุมชน และการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
เจนจิรา แวงวรรณ. (2566). ผลของโปรแกรมเสริมสร้างความกตัญญูกตเวทีโดยปรับพฤติกรรมปัญญาด้วยวิธีคิดแบบโยนิโสมนสิการและกระบวนการกระจ่างค่านิยมสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย: การวิจัยผสานวิธี. ใน ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
เบญจวรรณ ชยางกูร ณ อยุธยา. (2564). การปลูกฝังความกตัญญูกตเวทีเพื่อพัฒนาเยาวชนไทยเชิงพุทธบูรณาการ. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 6(1), 1-10.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 35). กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ.
พระมหาสมบัติ ธนปญฺโญ (พันธ์ุเจริญ). (2556). การศึกษาวิเคราะห์ความกตัญญูกตเวทีในพระพุทธศาสนาเถรวาท. ใน วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2554). พุทธจริยศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: บริษัท 21 เซ็นจูรี่ จำกัด.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิทยา ศักยาภินันท์. (2557). ความกตัญญูกตเวทีต่อพ่อแม่ในฐานะเครื่องมือปลูกฝังจริยธรรมแก่ลูกตามนัยพระพุทธศาสนา. วารสารมนุษย์ศาสตร์, 21(2), 141-164.
สมบูรณ์ วัฒนะ. (2560). การดูแลบิดามารดาตามหลักคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนาของครอบครัวไทยพุทธ. วารสารวิจัยเพื่อพัฒนาชุมชน (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์)ม 10(2), 67-80.
อำนวย จั่นเงิน. (2537). การพัฒนาความกตัญญูกตเวทีตามแนวคิดพระวรญาณ (ทองน้อย กิตฺติทินฺโน).ใน วิทยานิพนธ์คุรุศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
Bono, G., and Sender, J. T. (2018).How Gratitude Connects Humans to the Best in Themselves and in Others. Research in Human Development, 15(3-4), 224-237.