การพัฒนากระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน เชิงสร้างสรรค์สู่เยาวชนในจังหวัดแพร่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานในจังหวัดแพร่ 2) เพื่อพัฒนากระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานเชิงสร้างสรรค์ให้แก่เยาวชนในจังหวัดแพร่ และ 3) เพื่อนำเสนอกระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานเชิงสร้างสรรค์สู่เยาวชนในจังหวัดแพร่ ใช้ระเบียบวิธีแบบผสานวิธี ประกอบด้วยการวิจัยเชิงเอกสาร การวิจัยเชิงคุณภาพ และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยมีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 68 รูป/คน ประกอบด้วยพระสงฆ์ ครูภูมิปัญญา และเยาวชนผู้เข้าร่วมกิจกรรมถ่ายทอดความรู้ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาประกอบบริบท

ผลการวิจัยพบว่า

1) ภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานในจังหวัดแพร่เป็นองค์ความรู้ดั้งเดิมที่สะท้อนถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา การทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานมีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันความเสียหายกันฝุ่น ความชื้น แมลง และการเสียดสี ซึ่งจะยืดอายุคัมภีร์ที่ทำจากใบลานที่เปราะบาง โดยวัสดุที่นำมาใช้ผ้าห่อคัมภีร์นั้นในอดีตจะใช้ผ้าดิบ ผ้าทอมือ ผ้าไหม ผ้าลายจก ปัจจุบันมีการตกแต่งลวดลายให้ประณีตมากยิ่งขึ้น ในบางพื้นที่ของจังหวัดแพร่ก็มีการนำเอาไม้สักมาลงรักปิดทองและใช้ห่อคัมภีร์ใบลาน เพื่อความคงทนมากยิ่งขึ้น

2) กระบวนการพัฒนาการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน ในอดีตมักจะกระทำผ่านผู้เฒ่าผู้แก่ที่มีองค์ความรู้ ปัจจุบันมีการพัฒนาไปสู่เยาวชนมากยิ่งขึ้น โดยอาศัยเทคโนโลยีในการบันทึกขั้นตอนการทำ โดยอาศัยพระสงฆ์ ครูภูมิปัญญาที่มีความเชี่ยวชาญเป็นผู้ถ่ายทอด และมีการปรับลวดลายให้ร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น อีกทั้งใช้วัสดุใหม่แต่ยังคงความหมายเดิม โดยปรับเปลี่ยนผ้าห่อคัมภีร์ที่ใช้ให้เป็นของที่ระลึกเชิงวัฒนธรรม

3) กระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลานเชิงสร้างสรรค์สู่เยาวชนในจังหวัดแพร่ เป็นกระบวนการที่มุ่งเน้นให้เยาวชนได้ตระหนักถึงมรดกทางวัฒนธรรมล้านนา ในด้านกระบวนการถ่ายทอดความรู้และทักษะการทำผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน การสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ของเยาวชน และการเชื่อมโยงภูมิปัญญาดั้งเดิมกับบริบทปัจจุบัน เป็นการบูรณาการด้านศิลปะวัฒนธรรม และความคิดสร้างสรรค์ผ่านกิจกรรมการสร้างความรู้และแรงบันดาลใจ การเรียนรู้จากปราชญ์ชาวบ้าน การสร้างสรรค์ผลงาน และการนำเสนอและสะท้อนการเรียนรู้