บทบาทพระสงฆ์กับการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานล้านนา

Main Article Content

พระสมบัติ สนฺตจิตฺโต (เป็งวงศ์)
พรหมเรศ แก้วโมลา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงบทบาทและความสำคัญของพระสงฆ์ในการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน ซึ่งถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่าของภูมิภาคล้านนา คัมภีร์ใบลานไม่เพียงแต่เป็นแหล่งบันทึกคำสอนในพระพุทธศาสนา แต่ยังเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญา วิถีชีวิต และค่านิยมของคนในอดีต พระสงฆ์เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณของชุมชน จึงมีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์คัมภีร์ พระสงฆ์ไม่เพียงแต่ทำหน้าที่เก็บรักษาและซ่อมแซมคัมภีร์ใบลานที่ชำรุดแต่ยังมีบทบาทสำคัญในการถ่ายทอดองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้อง และการรักษาไปสู่คนรุ่นใหม่ พระสงฆ์ยังได้มีส่วนร่วมในการฟื้นฟูคัมภีร์ใบลาน ให้กลับมาเป็นที่รู้จักในสังคม อีกทั้งยังช่วยให้การศึกษาด้านพระพุทธศาสนาที่บันทึกไว้ในคัมภีร์ ได้รับการเผยแพร่ต่อไปในยุคปัจจุบัน และอนาคต การอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน จึงไม่เพียงแต่เป็นการรักษามรดกทางวัฒนธรรม แต่ยังเป็นการส่งเสริมคุณค่าทางจิตวิญญาณที่สามารถใช้ได้ในทุกยุคทุกสมัย


บทความนี้เน้นวิเคราะห์เชิงลึกถึงกิจกรรมต่าง ๆ ที่พระสงฆ์ดำเนินการเพื่อรักษาคัมภีร์  
ใบลานไว้ เช่น การจัดอบรมช่างซ่อมใบลาน การจัดนิทรรศการคัมภีร์ การอนุรักษ์รูปแบบตัวอักษรล้านนา ตลอดจนการประสานงานกับองค์กรภายนอกทั้งภาครัฐและเอกชน เพื่อเพิ่มมิติในการอนุรักษ์ให้กว้างไกลยิ่งขึ้น ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าพระสงฆ์ไม่เพียงทำหน้าที่ทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์กลางของการขับเคลื่อนวัฒนธรรมท้องถิ่น การอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานจึงมิใช่เพียงภารกิจของวัด หากแต่เป็นความร่วมมือระหว่างพระสงฆ์และชุมชนที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของศรัทธา และความตระหนัก  ในคุณค่าของรากเหง้าวัฒนธรรมที่ควรธำรงไว้ให้อยู่สืบไป

Article Details

ประเภทบทความ
บทความ

เอกสารอ้างอิง

กนกพร แสงสว่าง. (2561). การอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานในภาคเหนือของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร.

กาญจนา นาคสกุล. (2546). อักษรธรรมล้านนาและวรรณกรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

คณาจารย์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2560). พระพุทธศาสนาเถรวาท. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

บุญช่วย ศรีสวัสดิ์. (2553). พระพุทธศาสนาในสังคมล้านนา. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระกัมพล อิ่นแก้ว และคณะ. (2567). “แนวทางการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานของวัดในอำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่”. การประชุมวิชาการระดับชาติและนานาชาติ

ครั้งที่ 4 วันที่ 24-25 สิงหาคม 2567 ณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่: 105–114.

พระชยานันทมุนี และคณะ. (2559). การสืบค้นและการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานล้านนาของวัดเพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นภาคเหนือ. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหาฉัตรเทพ พุทฺธชาโต. (2563). รูปแบบการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานของวัดและชุมชนในประเทศไทย ด้วยกระบวนการทางวัฒนธรรมและเทคโนโลยี. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 5(2), 639–656.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2535). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฎกํ 2500กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

_______. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (2552). พระสงฆ์กับบทบาททางการศึกษาในสังคมล้านนา. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

สินีนาฏ สมบูรณ์อเนก. (2555). พุทธศิลป์ล้านนา: คุณค่า ศรัทธา และการอนุรักษ์. เชียงใหม่: ศูนย์วิจัยและบริการวิชาการคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

สุมาลี วงศ์วิลาศ. (2557). การสืบทอดพระธรรมคำสอนผ่านคัมภีร์ใบลานในล้านนา. เชียงใหม่: คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

สุรีย์ บุตรน้ำเพชร. (2562). การสังคายนาพระไตรปิฎกสมัยพระเจ้าติโลกราช. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 47(2), 115–130.

อุดม รุ่งเรืองศรี. (2558). มรดกคัมภีร์ใบลานล้านนา: การอนุรักษ์และคุณค่าทางวัฒนธรรม. เชียงใหม่: สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.