แนวทางการพัฒนาการเรียนรู้ตามหลักสมาธิของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านปล้องตลาด ตำบลปล้อง อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ไว้ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาสมาธิในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาบริบทการเรียนรู้ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านปล้องตลาด ตำบลปล้อง อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย และ 3) เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาการเรียนรู้ตามหลักสมาธิของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านปล้องตลาด ตำบลปล้อง อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 7 รูป/คน โดยวิเคราะห์เนื้อประกอบบริบท

          ผลการวิจัยพบว่า สมาธิในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทเป็นหลักธรรมในไตรสิกขา ทำหน้าที่ทำให้จิตตั้งมั่น เป็นบาทฐานของปัญญา แบ่งเป็น ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ และอัปปนาสมาธิ สามารถประยุกต์ใช้ในชั้นเรียนเพื่อเตรียมจิต ลดความฟุ้งซ่าน และเสริมความพร้อมทางจิตใจบริบทการเรียนรู้มีจุดแข็ง เช่น พื้นฐานความรู้ตามเกณฑ์ บรรยากาศเป็นมิตร และกิจกรรมเสริมเอื้อต่อสมาธิ ข้อจำกัด ได้แก่ ทักษะคิดวิเคราะห์เชิงลึกต่ำ สมาธิไม่ต่อเนื่อง และสิ่งรบกวนจากสภาพแวดล้อมแนวทางพัฒนา ควรบูรณาการสมาธิอย่างเป็นระบบก่อน–ระหว่าง–หลังการเรียน จัดสิ่งแวดล้อมและกิจกรรมเสริมให้เอื้อต่อสมาธิ เน้นใช้ขณิกสมาธิ และอุปจารสมาธิในกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อเสริมความจดจ่อข้อเสนอแนะ ได้แก่ ครูควรใช้กิจกรรมสมาธิสั้น ๆ ในการเรียนและกิจกรรมเสริม จัด “มุมสงบ” ในห้องเรียน และพัฒนาศักยภาพครูด้านการฝึกสมาธิ ข้อเสนอแนะการวิจัยต่อไป ควรศึกษาผลเชิงปริมาณ เปรียบเทียบรูปแบบสมาธิ และบูรณาการสมาธิกับสื่อดิจิทัลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้