ระบำในละครคุณสมภพ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยฉบับนี้เป็นวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิด รูปแบบและองค์ประกอบของระบำในละครคุณสมภพ และ 2) วิเคราะห์รูปแบบและกระบวนท่าของระบำในละครคุณสมภพ ได้แก่ ระบำทาส ในละครพูดเรื่องฉัตรแก้ว ระบำอัปสรฟ้อนไฟ ในละครดึกดำบรรพ์เรื่องนางเสือง และระบำอนุสติไทย ในละครพูดสลับลำเรื่องบางระจัน โดยเก็บข้อมูลจากเอกสาร งานวิจัย สัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ และสื่อบันทึกการแสดง รวมถึงการวิเคราะห์ข้อมูลจากการลงภาคสนาม

ผลการศึกษาพบว่า 1) ระบำในละครคุณสมภพมีแนวคิดการสร้างสรรค์มาจากการศึกษาประวัติศาสตร์ มีรูปแบบการแสดงระบำ ได้แก่เปิดเรื่อง กลางเรื่องและปิดเรื่อง โดยองค์ประกอบได้รับอิทธิพลจากศิลาจารึกและนาฏศิลป์ต่างชาติมาดัดแปลง เน้นความพร้อมเพรียง ดนตรีประกอบมีทั้งวงเครื่องสาย วงปี่พาทย์ วงเครื่องสายผสมออร์แกนและวงออเคสตราผสมไทย การสร้างเครื่องแต่งกายอาศัยหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เพื่อความสมจริงใกล้เคียงกับยุคสมัยของเหตุการณ์ เน้นใช้ผู้ชายจริงหญิงแท้ 2) การวิเคราะห์รูปแบบและกระบวนท่าระบำทั้ง 3 ชุด คือ ระบำทาสเป็นระบำเปิดเรื่อง เพื่อสะท้อนเหตุการณ์ของบทละคร ใช้กระบวนท่าแบบสมัยใหม่ เรียกว่า modern dance ระบำอัปสรฟ้อนไฟเป็นระบำกลางเรื่อง เพื่อเชื่อมฉากในการแสดงละคร ใช้กระบวนท่าเลียนแบบภาพจำหลักศิลปะขอม และระบำอนุสติไทยเป็นระบำปิดเรื่อง มุ่งสร้างแรงจูงใจก่อนเข้าสู่การแสดงละคร โดยใช้กระบวนท่าการเต้น เรียกว่า ballet ซึ่งทั้ง 3 ระบำเป็นการจัดระบำเพื่อสร้างความตระการตาให้กับบทละคร ให้ผู้ชมเกิดความติดตาตรึงใจและสร้างความประทับใจต่อผู้ชม