วิเคราะห์การปฏิบัติกรรมฐานทางพระพุทธศาสนาในคัมภีร์การปฏิบัติ วิปัสสนากรรมฐานฉบับอักษรล้านนา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานทางพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานในคัมภีร์วิปัสสนากรรมฐานฉบับอักษรล้านนา และ 3) เพื่อวิเคราะห์การปฏิบัติกรรมฐานทางพระพุทธศาสนาในคัมภีร์การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานฉบับอักษรล้านนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพวิเคราะห์ข้อมูลด้านเอกสารเปรียบเทียบการปฏิบัติกรรมฐานในคัมภีร์ กับฉบับอักษรล้านนา แล้วทำการวิเคราะห์ข้อมูล
ผลการวิจัยพบว่า 1) การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวเถรวาท มีหัวใจสำคัญคือ สติปัฏฐาน 4 เพื่อพัฒนา “ปัญญาเห็นแจ้ง” ในสภาวะของรูปธรรมและนามธรรมตามหลักไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) เป็นแนวทางสู่ความดับทุกข์ โดยมีลำดับขั้นและวิธีการชัดเจน ตั้งแต่การฝึกสติ พิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม สามารถประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อการพัฒนาจิตใจและการพ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง 2) แนวทางกรรมฐานในคัมภีร์ฉบับอักษรล้านนา มีลักษณะเฉพาะ เริ่มด้วยพิธีกรรมทางศาสนา เน้นสมถะผ่าน กายคตาสติ (อาการ 32) และ พุทธานุสสติ โดยใช้การสวดมนต์ บริกรรมควบคู่ความหมาย ก่อนเข้าสู่การเจริญวิปัสสนา วิเคราะห์นาม–รูปตามหลักอภิธรรม และพิจารณาไตรลักษณ์เทียบกับนิพพาน จุดเด่นคือการใช้ลูกประคำ เทคนิคเฉพาะ และการบูรณาการศรัทธา สมาธิ และปัญญา 3) การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ พบว่า แนวทางล้านนามีความสอดคล้องกับหลักเถรวาทในด้านเป้าหมาย โครงสร้าง และเนื้อหาธรรมะ เช่น สติปัฏฐาน 4 แต่แตกต่างกันในพิธีกรรม เทคนิค และการผสานวัฒนธรรมท้องถิ่น ซึ่งสะท้อนถึงภูมิปัญญาและคุณค่าที่ทั้งสากลและเฉพาะถิ่น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
เกษม สุวรรณกุล. (2560). พุทธศาสนากับมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น: กรณีศึกษาคัมภีร์ล้านนา. กรุงเทพมหานคร: สำนักวิจัยทางวัฒนธรรม.
ธัมมนันทา, แม่ชี (2547). อานาปานสติภาวนา: การเจริญสติด้วยลมหายใจเข้าออก. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.
ปราโมทย์ ปาโมชโช. (2562). ธรรมเทศนาเรื่องสติปัฏฐาน 4. นครปฐม: มูลนิธิบ้านอารีย์.
พระครูบริสุทธิ์สังขวิจิตร (สังข์ทอง สุทฺธจิตฺโต). (2565). กรรมฐานในล้านนา. วารสารศาสตร์แห่งพุทธ, 1(2), 37-52.
พระครูบริสุทธิ์สังขวิจิตร (สังข์ทอง สุทฺธจิตฺโต). (2565). รูปแบบและวิธีการปฏิบัติกัมมัฏฐานตามที่ปรากฏในคัมภีร์มูลกัมมัฏฐานฉบับวัดบ้านหลุก อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน. ใน วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูเมธานันทกิจ และคณะ. (2562). กัมมัฏฐานพระมหาสมเด็จเจ้ากัญไชยราช วัดป่าบง เมืองยอง ประเทศสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา. วารสารไทยศึกษา. 16(1), 165-188.
พระครูสังฆรักษ์ธนอรรถ รตนสิริ (ทะปะละ). (2565). การศึกษาวิเคราะห์ลูกประคำในฐานะที่เป็นเครื่องมือในการปฏิบัติกัมมัฏฐานของพระสงฆ์ล้านนา. ใน วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. (2539). เล่ม 10 มหาเถรคณะ. กรุงเทพมหานคร: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระทรงศักดิ์ โชติโก (แสงทนงค์). (2564). การสร้างศรัทธาชาวพุทธผ่านคำสอนในคัมภีร์ธรรมล้านนา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 12(1), 132-144.
พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ). (2546). อธิบายกรรมฐาน 40 กอง. กรุงเทพมหานคร:มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระมหาธีรพันธ์ ธีรกิตฺติ (ปัญญาเหล็ก). (2561). ศึกษาเปรียบเทียบคำสอนเรื่องอนุสสติกรรมฐาน ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกับคัมภีร์กัมมัฏฐานรอม. ใน วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาวุฒิชัย วุฑฺฒิชโย. (2563). การศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบการพัฒนาจิตของกรรมฐาน 5 สายในสังคมไทย. วารสารธรรมธารา, 6(1), 4-21.
พุทธทาสภิกขุ. (2544). ปฏิจจสมุปบาทและอนัตตา. กรุงเทพมหานคร: ธรรมสภา.
ไพศาล วิสาโล. (2552). การปฏิบัติธรรมแบบบูรณาการ. กรุงเทพมหานคร: สวนโมกข์กรุงเทพ.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2562). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
อนุสรณ์ ติปยานนท์. (2555). วิปัสสนากรรมฐานในคัมภีร์โบราณล้านนา. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
