การประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการกับการแก้ปัญหาชีวิตในสังคมปัจจุบัน - พระครูสิริประภัสสรคุณ(มีศรี) (เสฏฐวิทย์ปริทัศน์, 2026)
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์การประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการในฐานะกรอบคิดเชิงพุทธเพื่อการแก้ปัญหาชีวิตของมนุษย์ในสังคมปัจจุบัน เป็นการแก้ปัญหาสำคัญที่ปรากฏในบริบทสังคมร่วมสมัย ไม่ว่าจะเป็นความรุนแรง ปัญหาเศรษฐกิจ ความขัดแย้งในครอบครัว หรืออาชญากรรม ล้วนมีรากฐานมาจากกิเลส ตัณหา และอุปาทาน ซึ่งเป็นปัจจัยภายในที่สัมพันธ์กับเงื่อนไขภายนอกตามบริบทชีวิตของแต่ละบุคคลอย่างซับซ้อน หลักโยนิโสมนสิการถูกนำเสนอในฐานะกระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ เริ่มจากการกำหนดรู้ปัญหาอย่างถูกต้อง ใช้สติสัมปชัญญะพิจารณาเหตุและปัจจัย วิเคราะห์คุณและโทษอย่างรอบด้าน จนนำไปสู่การเกิดสัมมาทิฏฐิ อันเป็นฐานคิดสำคัญในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางกาย วาจา และใจ ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า เมื่อประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการในสังคมร่วมสมัย บุคคลสามารถเข้าถึงเหตุแห่งทุกข์และเลือกใช้หลักธรรมที่สอดคล้องกับลักษณะของปัญหาได้อย่างเหมาะสม ได้แก่ การใช้เมตตาเพื่อลดความรุนแรง การยึดสัมมาอาชีวะเพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจ การดำรงสัจจะเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในครอบครัว การใช้สัมมาวาจาเพื่อคลี่คลายความขัดแย้ง และการเสริมสร้างสติสัมปชัญญะเพื่อลดพฤติกรรมเสี่ยงและการกระทำผิดกฎหมาย โดยสรุป หลักโยนิโสมนสิการทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงปัญญาที่สำคัญในการปรับกรอบความคิด พัฒนาคุณภาพจิต และยกระดับการดำเนินชีวิต อันเอื้อต่อการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสงบสุขและยั่งยืน