วิเคราะห์การบำรุงมารดาบิดาที่ปรากฏในคัมภีร์ชาดก - พระครูโอภาสปัญญาวิสิฐ (จนฺทปญฺโญ/โกกิลารัตน์); หล้าโพนทัน สงวน (เสฏฐวิทย์ปริทัศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับการบำรุงมารดาบิดา 2) เพื่อศึกษาการบำรุงมารดาบิดาในคัมภีร์ชาดก และ 3) เพื่อวิเคราะห์การบำรุงมารดาบิดาที่ปรากฏในคัมภีร์ชาดก เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ เอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ด้วยการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1. แนวคิดเกี่ยวกับการบำรุงมารดาบิดา มีอยู่ 2 ประการ คือ 1) การบำรุงมารดาบิดาทางกาย คือ สามารถกระทำได้โดยท่านเลี้ยงเรามาแล้วเลี้ยงท่านตอบ ช่วยทำกิจของท่าน ดำรงวงศ์ตระกูลของท่าน ทำตัวให้สมควรรับมรดกของท่าน เป็นต้น 2) การบำรุงมารดาบิดาทางใจ คือ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่าเป็นการบำรุงมารดาบิดาอย่างสูงสุด ด้วยถ้าท่านไม่มีศรัทธาชักนำให้ท่านมีศรัทธา ถ้าท่านไม่มีศีลชักนำให้ท่านตั้งมั่นในศีล เป็นต้น 2. การบำรุงมารดาบิดาในคัมภีร์ชาดก แสดงถึงคุณธรรมพื้นฐานของชาวพุทธ โดยเฉพาะความกตัญญูกตเวที ซึ่งถือเป็นคุณธรรมอันสูงส่งที่พระพุทธศาสนายกย่องอย่างยิ่ง ในคัมภีร์ชาดกมีตัวอย่างมากมายที่กล่าวถึงการเลี้ยงมารดาบิดา เช่น สุวรรณสามชาดก มาตุโปสกชาดก โสณนันทชาดก มหาโคตมชาดก เวสสันดรชาดก ตักกลชาดก สาลิเกทารชาดก เป็นต้น 3. วิเคราะห์การบำรุงมารดาบิดาที่ปรากฏในคัมภีร์ชาดก 1) คุณค่าของบุตรธิดา คือได้เป็นสัตบุรุษ เป็นคนดีมีศีลธรรม เมื่อมารดาบิดาเลี้ยงบุตรมาจนเติบใหญ่ ควรบูชามารดาบิดา 2) ด้านคุณค่าต่อครอบครัว คุณค่าต่อครอบครัวย่อมเกิดขึ้นด้วยพ่อ แม่ พี่น้องของตนเองและแสดงออกถึงความปรารถนาดี 3) ด้านคุณค่าต่อชุมชน ไม่ใช่แค่เรื่องส่วนตัวระหว่างผู้ทำกับผู้ล่วงลับเท่านั้น แต่ยังมีความสำคัญและสร้างคุณค่าให้แก่ชุมชนที่ได้ประกอบพิธีกรรมขึ้น 4) ด้านคุณค่าต่อสังคมไทย คือกุลบุตรได้ตอบแทนบิดามารดา ในส่วนของการทดแทนบุญคุณ ที่บิดามารดาได้เลี้ยงมาโดยการการบวช