กลไกการส่งเสริมจริยธรรม เชาวน์ปัญญา เพื่อพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ โดยการบูรณาการตามหลักโยนิโสมนสิการ - สุขทรัพย์ วิราณี; รักษาพวก ชวนพิศ; มุงคุณโคตร สิริรัตนา; เถาถาวงษ์ วิญญู (เสฏฐวิทย์ปริทัศน์, 2026)
บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลไกการพัฒนาจริยธรรม เชาวน์ปัญญา ตามหลักโยนิโสมนสิการ ข้อค้นพบจากการศึกษาในครั้งนี้ พบว่า การสร้างระบบที่มีการขับเคลื่อนอย่างเป็นขั้นตอน โดยจัดสรรทรัพยากร ครบวงจรการพัฒนาตามหลักโยนิโสมนสิการ มีกลุ่มบุคคลเป็นผู้ดำเนินงาน เพื่อให้เป็นแนวปฏิบัติของขั้นตอนการพัฒนา การส่งเสริมจริยธรรม ส่งเสริมเชาวน์ปัญญาตามหลักโยนิโสมนสิการ ในรูปแบบของการจัดโครงการ ได้แก่ 1) การจัดสรรบุคลากร 2) การจัดทรัพยากรหรือวัสดุ 3) การจัดงบประมาณ 4) การบริหารจัดการโครงการ ได้แก่ การประชุมกรรมการ การอบรม การเผยแพร่หรือประชาสัมพันธ์ การจัดกิจกรรมตามแผนงานหรือโครงการ การประเมินผล และ5) การดำเนินงานตามโครงการ การสรุปโครงการ และการติดตามผล ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวสามารถส่งเสริมความสามารถของบุคคลในการเรียนรู้ สามารถคิดอย่างมีเหตุผลในการแก้ปัญหา เพื่อการการปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมได้ดี การปรับตัวต่อปัญหาต่างๆ บนพื้นฐานของจริยธรรม ตามหลักโยนิโสมนสิการ ได้แก่ การคิดอย่างมีระเบียบหรือคิดตามแนวทางของปัญญาคือ รูจักพิจารณาสิ่งทั้งหลายอย่างมีเหตุผล ตามสภาวะความเป็นจริง รู้จักวิธีคิดหาเหตุปัจจัย สืบค้นถึงต้นเค้า แยกแยะสิ่งนั้นๆ ได้ ให้เห็นตามสภาวะ และตามความสัมพันธ์สืบทอดแห่งเหตุปัจจัยทำให้เกิดความดีงาม และแกปัญหาได้ ดังนั้นการพัฒนานักศึกษาครู นำไปสู่การพัฒนาสังคม ควรเริ่มจากการสร้างคนดี การส่งเสริมคนดีให้มี คุณธรรมเป็นพื้นฐานก่อน รู้จักให้อภัย ให้เกียรติกัน แสวงจุดร่วม สงวนจุดต่าง จะทำให้สังคมที่แตกต่างกัน สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข