การวิเคราะห์วิธีการอธิบายธรรมตามแนวสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์(ป.อ.ปยุตฺโต) - จนฺทสาโร (ภาระบาล) พระโพธิ์; หล้าโพนทัน สงวน; สุภรเมธี พระมหาสากล (เสฏฐวิทย์ปริทัศน์, 2024)
บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาวิธีการอธิบายธรรมในพุทธปรัชญาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาวิธีการอธิบายธรรมตามแนวสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) และ 3) เพื่อวิเคราะห์วิธีการอธิบายธรรมตามแนวสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากหนังสืองานเขียนของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) เป็นหลัก พระไตรปิฎก อรรถกถา และเอกสารที่เกี่ยวข้อง นำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1. วิธีการอธิบายธรรมในพุทธปรัชญาเถรวาท ดังนี้ 1) วิธีการอธิบายธรรมต่างๆ เช่น เรื่องบุคคลด้วยบุคคล เป็นต้น 2) การอธิบายธรรมมีดังนี้ (1) แบบสนทนา (2) แบบบรรยาย (3) แบบตอบปัญหา และ (4) แบบวางกฎข้อบังคับ 2. วิธีการอธิบายธรรม มีดังนี้ 1) การอธิบายขันธ์ 5 2) การอธิบายอายตนะ 6 3) การอธิบายไตรลักษณ์ 4) การอธิบายปฏิจจสมุปบาท 5) การอธิบายกรรม 3. วิเคราะห์วิธีการอธิบายธรรม มีดังนี้ 1) วิธีการอธิบายขันธ์ 5 เช่น แยกแยะสภาวะที่มีอยู่จริง เป็นต้น 2) วิธีการอธิบายอายตนะ 6 เช่น ตามพุทธพจน์ เป็นต้น 3) วิธีการอธิบายไตรลักษณ์ เช่น โดยความหมายของไตรลักษณ์ เป็นต้น 4) วิธีการอธิบายปฏิจสมุปปบาท เช่น โดยยกตัวกฎหรือตัวสภาวะ เป็นต้น 5) วิธีการอธิบายกรรม เช่น โดยความจริงตามธรรมชาติ เป็นต้น