วารสารพัฒนาการเรียนการสอน มหาวิทยาลัยรังสิต

การพัฒนาสมรรถนะการรู้จักและเข้าใจชุมชนของนักเรียนประถมศึกษา ผ่านกระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่ในพื้นที่ชุมชนป่าคลอก จังหวัดภูเก็ต

Tue, 01 Sep 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาสมรรถนะการรู้จักและเข้าใจชุมชนของนักเรียนประถมศึกษา ผ่านกระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่ในบริบทชุมชนป่าคลอก จังหวัดภูเก็ต และศึกษาผลของการจัดกระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่ต่อการเปลี่ยนแปลงของชุมชนป่าคลอก จังหวัดภูเก็ต โดยการดำเนินการวิจัยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) มีกลุ่มเป้าหมายเป็นนักเรียนระดับประถมศึกษาจำนวน 34 คน และกลุ่มผู้ให้ข้อมูลเพิ่มเติม ประกอบด้วย ครู นักศึกษาครู และผู้แทนชุมชน จำนวน 20 คน สำหรับกระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่ ผ่านกิจกรรม การอบรมเชิงปฏิบัติการ “มัคคุเทศก์น้อยกับการบริการเส้นทางการท่องเที่ยวชุมชนป่าคลอก” การอบรมกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ “18 จุดเช็กอินชุมชนป่าคลอก” การผลิตสื่อวิดีโอผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล (Cap-Cut และ TikTok for Brand & Content Creator) และการนำเสนอผลงานเชิงสร้างสรรค์ (Pitching Navigator) ข้อมูลถูกรวบรวมจากแบบวัดสมรรถนะการสังเกต การสัมภาษณ์ และการสะท้อนคิดของผู้เรียน แล้ววิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)

ผลการวิจัยพบว่า ก่อนการจัดกิจกรรม นักเรียนประถมศึกษามีสมรรถนะการรู้จักและเข้าใจชุมชน ร้อยละ 51.00 อยู่ในระดับพัฒนาแต่ภายหลังจากการเข้าร่วมกิจกรรม มีระดับสมรรถนะพัฒนาขึ้นสู่ระดับชำนาญ (ร้อยละ 37.20) และเชี่ยวชาญ (ร้อยละ 43.10) ทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ (1) ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับชุมชน (2) ทักษะการสื่อสารและการมีส่วนร่วมกับชุมชน และ (3) คุณลักษณะของการเป็นพลเมืองที่ตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น แสดงให้เห็นว่าผลของการจัดกระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของชุมชนป่าคลอกในสี่มิติ ได้แก่ (1) ด้านการศึกษา เกิดการเรียนรู้ฐานชุมชนที่เชื่อมโยงกับชีวิตจริง (2) ด้านสังคม เกิดความร่วมมือระหว่างโรงเรียน ชุมชน และสถาบันอุดมศึกษา (3) ด้านเศรษฐกิจ เกิดการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และกระตุ้นเศรษฐกิจฐานราก และ (4) ด้านสิ่งแวดล้อม นักเรียนเกิดจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมท้องถิ่น กระบวนการเรียนรู้เชิงพื้นที่จึงเป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาสมรรถนะการรู้จักและเข้าใจชุมชนของผู้เรียน และสามารถขยายผลสู่การออกแบบการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะที่ส่งเสริมการเป็นพลเมืองแห่งการเรียนรู้ในระดับพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน

การพัฒนาการคิดวิเคราะห์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษารายวิชาภูมิศาสตร์ประเทศไทย ด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้นตอนร่วมกับเทคนิคการร่วมมือแบบแบ่งกลุ่มผลสัมฤทธิ์

วุฒิชัย สายบุญจวง — Tue, 01 Sep 2026 00:00:00 +0700

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1. เพื่อเปรียบเทียบคะแนนความสามารถในการคิดวิเคราะห์และคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนและหลังการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้นตอนร่วมกับเทคนิคการร่วมมือแบบแบ่งกลุ่มผลสัมฤทธิ์ 2. เพื่อเปรียบเทียบคะแนนความสามารถในการคิดวิเคราะห์และคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้นตอนร่วมกับเทคนิคการร่วมมือแบบแบ่งกลุ่มผลสัมฤทธิ์กับเกณฑ์ร้อยละ 70 กลุ่มตัวอย่างใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง คือ นักศึกษาหลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสังคมศึกษาชั้นปีที่ 2 จำนวน 25 คน ปีการศึกษา 2567 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ 1) แผนการสอนรายวิชาภูมิศาสตร์ประเทศไทยมีค่าความสอดคล้องของเนื้อหารายด้านเท่ากับ1.00 2) แบบวัดความสามารถในการคิดวิเคราะห์ก่อนและหลังเรียน 3) แบบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนและหลังเรียน มีค่าความตรงตามเนื้อหาเท่ากับ 1.00 การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง ทำการทดสอบก่อนและหลังเรียน โดยใช้สถิติค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ทดสอบสมมติฐานโดยใช้สถิติแบบกลุ่มที่สัมพันธ์กันและการทดสอบค่าทีแบบกลุ่มเดียว ผลการวิจัยแสดงว่า 1) คะแนนความสามารถในการคิดวิเคราะห์และคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังการเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ 0.05 2) คะแนนความสามารถในการคิดวิเคราะห์และคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียนต่ำกว่าเกณฑ์ร้อยละ 70

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้คณิตศาสตร์ที่ส่งเสริมความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน เรื่อง ร้อยละและอัตราส่วน ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

สุทธาสินี นันทพิพัฒน์, ผศ.ดร.ต้องตา สมใจเพ็ง, ผศ.ดร.ทรงชัย อักษรคิด — Tue, 01 Sep 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน เรื่อง ร้อยละและอัตราส่วน ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 และ 2) ศึกษาลักษณะการจัดกิจกรรมการเรียนรู้คณิตศาสตร์ที่ส่งเสริมความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน เรื่อง ร้อยละและอัตราส่วน ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 การวิจัยนี้ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการในชั้นเรียน กลุ่มเป้าหมายเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการศึกษา ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2567 จำนวน 36 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ที่ออกแบบมาเพื่อส่งเสริมความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน แบบทดสอบย่อย และแบบทดสอบวัดความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจากบันทึกการสอนและผลงานของนักเรียนโดยการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วนของนักเรียนมีคะแนนเฉลี่ย 23.39 คะแนน จากคะแนนเต็ม 33 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 70.88 ของคะแนนเต็ม และมีนักเรียนที่มีผลการประเมินอยู่ในระดับดีขึ้นไปจำนวน 19 คน คิดเป็นร้อยละ 52.78 ของนักเรียนทั้งหมด นอกจากนี้ยังพบว่าลักษณะการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ส่งเสริมความสามารถในการให้เหตุผลเชิงสัดส่วน ได้แก่ การใช้สถานการณ์ปัญหาที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน การเปิดโอกาสให้นักเรียนใช้วิธีการแก้ปัญหาที่หลากหลาย การใช้คำถามของครูเพื่อกระตุ้นการคิด และการส่งเสริมให้นักเรียนอภิปรายแลกเปลี่ยนแนวคิดร่วมกันในชั้นเรียน ซึ่งช่วยให้นักเรียนสามารถพัฒนาการให้เหตุผลเชิงสัดส่วนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แนวทางการพัฒนาครูในการจัดการเรียนรู้เชิงรุกสำหรับเด็กปฐมวัยโรงเรียนในเครือสารสาสน์ เขตปกครองที่ 3

ทรรศนีย์ คงวัฒน์, สุวิทย์ สลามเต๊ะ — Tue, 01 Sep 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบัน ของการพัฒนาครูในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก สำหรับเด็กปฐมวัยโรงเรียนในเครือสารสาสน์ เขตปกครองที่ 3 (2) เพื่อศึกษาสภาพที่พึงประสงค์ของการพัฒนาครูในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก สำหรับเด็กปฐมวัยโรงเรียนในเครือสารสาสน์ เขตปกครองที่ 3 (3)เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาครูในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก สำหรับเด็กปฐมวัยโรงเรียนในเครือสารสาสน์ เขตปกครองที่ 3 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ครูผู้สอนระดับปฐมวัย จำนวน 66 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ครอบคลุมองค์ประกอบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก 6 ด้าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และดัชนีความต้องการจำเป็นแบบปรับปรุง (PNI modified) ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัจจุบันของการพัฒนาครูในการจัดการเรียนรู้เชิงรุกโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 2.56–3.34 โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสภาพปัจจุบันต่ำที่สุดคือ ด้านการจัดการเรียนรู้ผ่านกระบวนการคิด (= 2.56, S.D. = 1.21) ขณะที่สภาพที่พึงประสงค์โดยรวมอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด มีค่าเฉลี่ยระหว่าง 4.40–4.55 โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสภาพที่พึงประสงค์สูงที่สุดคือ ด้านการออกแบบการเรียนรู้ (= 4.55, S.D. = 0.51) สะท้อนให้เห็นช่องว่างเชิงคุณภาพระหว่างการปฏิบัติจริงกับระดับที่คาดหวังในทุกองค์ประกอบ

ผลการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็นโดยใช้ดัชนี PNI modified พบว่า ทุกองค์ประกอบมีค่าความต้องการจำเป็นเป็นบวกและควรได้รับการพัฒนา โดยเรียงลำดับจากมากไปน้อย ได้แก่ ด้านการจัดการเรียนรู้ผ่านกระบวนการคิด (PNI modified = 0.730) ด้านการออกแบบการเรียนรู้ (0.596) ด้านการพัฒนาสื่อนวัตกรรมเพื่อการเรียนรู้ (0.409) ด้านการให้โอกาสผู้เรียนลงมือปฏิบัติ (0.366) ด้านการวัดและประเมินผลตามสภาพจริง (0.344) และด้านการใช้สื่อเทคโนโลยีในการสอน (0.329)

เมื่อพิจารณารายประเด็น พบว่า ความต้องการจำเป็นสูงสุดอยู่ที่การจัดกิจกรรมที่กระตุ้นให้เด็กคิดแก้ปัญหาด้วยตนเองโดยไม่มีคำตอบตายตัว (PNI modified = 1.01) การปรับแผนการสอนตามความแตกต่างรายบุคคล (0.78) การพัฒนาสื่อที่ส่งเสริมการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหา (0.57) และการส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรงและประสาทสัมผัส (0.56–0.54)

ผลการสังเคราะห์แนวทางการพัฒนาครูประกอบด้วย การอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการออกแบบกิจกรรมกระบวนการคิด การตั้งคำถามปลายเปิด การออกแบบการเรียนรู้แบบยืดหยุ่นตามความแตกต่างของผู้เรียน การพัฒนาสื่อนวัตกรรมจากบริบทจริง การส่งเสริมการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ การพัฒนาระบบประเมินตามสภาพจริง การสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ และการนิเทศแบบโค้ชชิ่งทางวิชาการ ผลการวิจัยสามารถใช้เป็นสารสนเทศเชิงประจักษ์สำหรับการวางแผนพัฒนาครูและยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้เชิงรุกในระดับปฐมวัยได้อย่างเป็นระบบ

คำสำคัญ: การพัฒนาครู, การจัดการเรียนรู้เชิงรุก, ปฐมวัย, ความต้องการจำเป็น