ศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของหลักเบญจศีลและหลักเบญจธรรมที่ปรากฏในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักเบญจศีลในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาหลักเบญจธรรมในพระพุทธศาสนา และ 3) เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของหลักเบญจศีลและหลักเบญจธรรมที่ปรากฏในพระพุทธศาสนา เป็นการศึกษาวิจัยเชิงเอกสาร

ผลการวิจัยพบว่า

1. หลักเบญจศีล ตามที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา มีความหมายว่า ความประพฤติชอบทางกายและวาจาการรักษากายวาจาให้เรียบร้อย การรักษาปกติตามระเบียบวินัย ข้อปฏิบัติในการเว้นจากความชั่วการควบคุมตนให้ตั้งอยู่ในความไม่เบียดเบียน เรียกเพิ่มขึ้นว่าเป็น นิจศีล คือ ศีลที่คฤหัสถ์ควรรักษาเป็นประจำบ้าง มี 5 ประการ คือ 1) ปาณาติปาตาเวรมณี เว้นจากการปลงชีวิตเว้นจากการฆ่าการประทุษร้าย 2) อทินนาทานาเวรมณี เว้นจากการถือเอาของที่เขามิได้ให้ 3) กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณี เว้นจากการประพฤติผิดในกาม 4) มุสาวาทาเวรมณี เว้นจากการพูดเท็จโกหกหลวงลวง 5) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณี
   เว้นจากน้ำเมา
2. หลักเบญจธรรมในพระพุทธศาสนา เป็นข้อพึงปฏิบัติตามคำสอนในพระพุทธศาสนาคู่กับศีล 5 และเป็นเหตุให้ผู้ปฏิบัติเจริญก้าวหน้า และปลอดภัย เพิ่มพูนความดีแก่ผู้กระทำ ประกอบไปด้วย 1) เมตตากรุณา คือ ความรักและความปรารถนาดีที่มีต่อกัน 2) สัมมาอาชีวะ คือ การประกอบอาชีพสุจริต 3) กามสังวรหรือความสำรวมอินทรีย์ คือ การระมัดระวังหู ตา จมูก ลิ้น กาย และใจ 4) สัจจะหรือความซื่อสัตย์ คือ การพูดความจริง พูดตรง พูดสิ่งที่มีประโยชน์ และ 5) สติสัมปชัญญะ คือ การระลึกได้ การรู้สึกตัวอยู่เสมอ ไม่ปล่อยใจให้ไปตกเป็นทาสของความชั่วหรือสิ่งเสพติดต่าง ๆ
3. ผลการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของหลักเบญจศีลและหลักเบญจธรรมที่ปรากฏในพระพุทธศาสนา ความสัมพันธ์ของเบญจศีลและเบญจธรรมมีความสัมพันธ์กัน 3 ด้าน คือ 1) ความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ คือหลักเบญจศีลและเบญจธรรมในเชิงคำสอนมีความสัมพันธ์ที่เสริมสร้างกัน เบญจศีลกำหนดขอบเขตของพฤติกรรมเพื่อป้องกันความผิดพลาด ขณะที่เบญจธรรมช่วยปลูกฝังคุณธรรมในจิตใจเพื่อให้การปฏิบัติเบญจศีลเป็นไปอย่างยั่งยืนและเกิดประโยชน์สูงสุด 2) ความสัมพันธ์เชิงหลักคำสอน คือการเกื้อหนุนกันเพื่อสร้างพฤติกรรมที่ดีงามและพัฒนาจิตใจให้มีคุณธรรม ศีลทำหน้าที่เป็นกรอบการปฏิบัติที่ควบคุมพฤติกรรมภายนอก ขณะที่ธรรมช่วยพัฒนาจิตใจ 3) ความสัมพันธ์เชิงวิธีปฏิบัติ ในระดับครอบครัว คือ หลักเบญจศีลและเบญจธรรมในเชิงครอบครัวมีความสัมพันธ์ที่ช่วยเกื้อหนุนกัน เบญจศีลทำหน้าที่เป็นกรอบเพื่อควบคุมพฤติกรรมที่เป็นโทษในครอบครัว ส่วนเบญจธรรมเป็นการพัฒนาคุณธรรมภายในที่เสริมสร้างความสัมพันธ์ในครอบครัวให้มั่นคง และในระดับสังคม คือ บทบาทสำคัญในการสร้างสังคมที่สงบสุข มีความไว้วางใจ และมีคุณธรรม การปฏิบัติตามเบญจศีลช่วยควบคุมพฤติกรรมที่เป็นโทษในสังคม ส่วนเบญจธรรมช่วยเสริมสร้างคุณธรรมในจิตใจ เพื่อให้การอยู่ร่วมกันในสังคมเป็นไปอย่างราบรื่นและยั่งยืน