การเรียนรู้ประวัติศาสตร์และวิถีวัฒนธรรม "ไม้ไผ่" ไทย-จีน สู่นวัตกรรมด้วยกระบวนการทักษะวิศวกรสังคม : กรณีศึกษาตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง
คำสำคัญ:
วิถีวัฒนธรรม, การส่งเสริม, วิศวกรสังคมบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง การเรียนรู้ประวัติศาสตร์และวิถีวัฒนธรรม “ไม้ไผ่” ไทย-จีน สู่นวัตกรรมด้วยกระบวนการทักษะวิศวกรสังคม : กรณีศึกษาตำบลพิชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง ซึ่งมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์และวิถีวัฒนธรรมชุมชนเกี่ยวกับไม้ไผ่ของไทยและจีน และ 2) เพื่อถ่ายทอดและส่งเสริมนวัตกรรมเศษไม้ไผ่จากการเรียนรู้ด้วยกระบวนการทักษะวิศวกรสังคม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยกลุ่มตัวอย่างจะเป็นผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ จำนวน 38 คน โดยใช้วิธีการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง โดยกลุ่มตัวอย่างที่ต้องการมีคุณสมบัติดังนี้ 1) เป็นผู้ประกอบการภายในชุมชน 2) ผู้นำท้องที่ ผู้นำท้องถิ่น 3) ประชาชนในพื้นที่
ผลการวิจัยพบว่า
- การศึกษาประวัติศาสตร์และวิถีวัฒนธรรมเกี่ยวกับไม้ไผ่ของไทยและจีนรู้จักการใช้ประโยชน์จากไผ่มานานตั้งแต่ครั้งยุคก่อนประวัติศาสตร์จนปัจจุบันนี้ ไม้ไผ่ยังคงเกี่ยวข้องและผูกพันกับวิถีชีวิตของชาวไทยและชาวจีน สืบทอดวิถีชีวิตกับการใช้ไม้ไผ่สืบต่อกันมาไม่ว่าจะเป็น ความเชื่อ ประเพณีและพิธีกรรม ปัจจัย อาหาร ยารักษาโรค เครื่องไม้ใช้สอยในครัวเรือน เครื่องมือประกอบอาชีพและเครื่องดนตรี ซึ่งในปัจจุบันการนำไม้ไผ่มาใช้อาจจะมีเปลี่ยนแปลงปรับเปลี่ยนการใช้ไปตามยุคสมัย
- การถ่ายทอดและส่งเสริมนวัตกรรมเศษไม้ไผ่จากการเรียนรู้ด้วยกระบวนการทักษะวิศวกรสังคมจึงนำไปสู่การจัดกิจกรรม 2 กิจกรรม คือ 2.1) การรณรงค์และให้ความรู้เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมทางอากาศเพื่อลดการเกิดฝุ่นละออง PM 2.5 จากการเผาเศษไม้ไผ่เพื่อให้เข้าใจผลกระทบของมลพิษจากการเผาเศษไม้ไผ่
2.2) การสร้างนวัตกรรม การออกแบบและผลิตกระถามต้นไม้จากเศษไม้ไผ่โดยมีอาจารย์ที่ปรึกษา นักศึกษา ผู้ประกอบการและชุมชนร่วมกันทำกระถางปลูกต้นไม้จากเศษไม้ไผ่โดยใช้หลักการออกแบบเชิงระบบและกระบวนการวิศวกรสังคม ทำให้ชุมชนลดการเกิดมลพิษทางอากาศและเห็นคุณค่าของเศษของเหลือใช้นำกลับมาสร้างมูลค่า เพิ่มรายได้และนำไปต่อยอดความคิด จากกิจกรรมเป็นกลไกส่งเสริมให้ชุมชนให้ความสนใจการนำทุนของชุมชนที่อยู่รอบตัวสร้างเป็นรายได้ให้ทำเศรษฐกิจชุมชนดีขึ้นและตระหนักถึงการรักษาสิ่งแวดล้อมของชุมชนให้น่าอยู่ไปพร้อมกัน
เอกสารอ้างอิง
นงรัตน์ อิสโร. (2564). คู่มือพัฒนานักศึกษาเพื่อการพัฒนาประเทศแบบฝึก soft Skills จำเป็นในศตวรรษที่ 21 ฉบับรั้วมหาวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร : บรษัทอัมรินทร์พริ้นท์ติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน).
นันทพร ศรีสุทธะ. (2544). วิถีชีวิตชุมชนกับการเกิดโรคเบาหวาน กรณีศึกษาชุมชนบ้านจัว ตำบลสมัย อำเภอสบปราบ จังหวัดลำปาง. รายงานวิจัย. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
พสิน นนทพายัพและคณะ. (2566). องค์ความรู้ด้านงานหัตถกรรมจักสานไม้ไผ่และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ ชมรมผู้สูงอายุตำบลทุ่งมน อำเภอประสาท จังหวัดสุรินทร์. Industrial Technology Journal. 8(2), 149 – 159.
สุนีย์ หทัยวสีวงศ์และคณะ. (2565). แปรรูปเศษไม้เหลือทิ้งสู่ผลิตภัณฑ์ “ทรายแมว” ทางเลือกใหม่ของคนทาสแมว. รายงานการวิจัย. ปทุมธานี : มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี.
สุภาวดี สังข์วรรณ. (2565). โครงการสำรวจศึกษาการจัดการและการใช้ประโยชน์จากไผ่. รายงานการวิจัย.กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี.
ส่วนเศรษฐกิจป่าไม้. การศึกษาเชิงเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์เศษไผ่เหลือทิ้งในท้องที่ภาคเหนือ. สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้ : กรุงเทพฯ. (ออนไลน์). แหล่งที่มา : https ://forprod.forest.go.th/forprod/techtransfer/document [21 พฤษภาคม 2568]
อภิสิทธิ์ บูรณภานนท์. (2536). รูปแบบการส่งเสริม. (ออนไลน์). แหล่งที่มา : https ://www.fao.org/4/ad532h/ad532h07.pdf [21 พฤษภาคม 2568]
MGR ONLINE. (2551). ไผ่เขียวต้นไม้แห่งความอายุมั่นขวัญยืน อู่วัฒนธรรม. (ออนไลน์). แหล่งที่มา : https ://mgronline.com/china/detail/9510000140618 [21 พฤษภาคม 2568]
