จริยธรรมและธรรมาภิบาล: เสาหลักแห่งคุณภาพและความยั่งยืน ในการบริหารการศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวคิด หลักการ และความสำคัญของจริยธรรมและธรรมาภิบาลในบริบทของการบริหารการศึกษา โดยมุ่งชี้ให้เห็นว่าทั้งสองสิ่งนี้มิใช่เป็นเพียงคุณลักษณะที่พึงประสงค์ แต่เป็นปัจจัยชี้ขาดต่อคุณภาพ ความเท่าเทียม และความยั่งยืนของระบบการศึกษา การศึกษานี้ได้รวบรวมและวิเคราะห์แนวคิดจากนักวิชาการชั้นนำทั้งในประเทศและต่างประเทศ อาทิ อริสโตเติล, อิมมานูเอล คานท์, ปีเตอร์ ดรักเกอร์, ประเวศ วะสี, บวรศักดิ์ อุวรรณโณ และแนวปฏิบัติจากองค์กรสากลอย่างธนาคารโลก (World Bank) และองค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) ผลการวิเคราะห์พบว่า จริยธรรมเป็นรากฐานทางความคิดและการตัดสินใจของผู้บริหาร ขณะที่ธรรมาภิบาลเป็นกลไกเชิงระบบที่แปลงคุณค่าทางจริยธรรมให้เกิดผลในทางปฏิบัติผ่านหลักการสำคัญ 6 ประการ ได้แก่ หลักนิติธรรม หลักคุณธรรม หลักความโปร่งใส หลักการมีส่วนร่วม หลักความรับผิดชอบ และหลักความคุ้มค่า บทความได้นำเสนอความท้าทายในการนำหลักการเหล่านี้ไปใช้ในระบบการศึกษาไทย เช่น ปัญหาเชิงโครงสร้าง วัฒนธรรมอุปถัมภ์ และการขาดกลไกตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งเสนอแนวทางการส่งเสริมจริยธรรมและธรรมาภิบาลใน 3 ระดับ คือ ระดับบุคคล (การพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม) ระดับองค์กร (การสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่โปร่งใส) และระดับนโยบาย (การปฏิรูปกฎระเบียบและส่งเสริมการกระจายอำนาจ) โดยสรุปว่า การบูรณาการจริยธรรมและธรรมาภิบาลเข้ากับการบริหารการศึกษาอย่างแท้จริง คือหัวใจสำคัญในการสร้างความไว้วางใจจากสังคมและนำพาระบบการศึกษาไทยให้บรรลุเป้าหมายสูงสุดได้อย่างยั่งยืน