THE HISYORY AND ART OF WAT CHIANG MAN : THE FIRST TEMPLE OF CHIANG MAI
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ประวัติศาสตร์และศิลปกรรมของวัดเชียงมั่นในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของอาณาจักรล้านนา วัดเชียงมั่นเป็นวัดแห่งแรกและเก่าแก่ที่สุดในเมืองเชียงใหม่ สถาปนาขึ้นพร้อมกับการก่อตั้งเมืองในปี พ.ศ. 1839 โดยพญามังราย พระองค์ได้ทรงถวายตำหนักที่ประทับขณะสร้างเมืองให้เป็นพระอารามหลวงแห่งแรก และพระราชทานนามว่า “วัดเชียงมั่น” มาจากความเชื่อเรื่องการสร้างเมืองที่ต้องมีวัดอันเป็นที่มั่นของเมือง การศึกษาเชิงคุณภาพนี้ใช้การวิเคราะห์เอกสารชั้นต้นและชั้นรอง รวมถึงการสำรวจภาคสนามเพื่อศึกษาโบราณสถานและโบราณวัตถุ ผลการศึกษาพบว่า วัดเชียงมั่นมีรากฐานทางประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้ง หลักฐานสำคัญคือ ศิลาจารึกวัดเชียงมั่น ซึ่งระบุว่าพญามังราย พญางำเมืองแห่งอาณาจักรพะเยา และพญาร่วงแห่งอาณาจักรสุโขทัย ร่วมกันสถาปนาวัดเชียงมั่นแห่งนี้ขึ้น นอกจากนี้ วิวัฒนาการของวัดเชียงมั่นยังสะท้อนถึงประวัติศาสตร์การเปลี่ยนแปลงของล้านนาได้อย่างชัดเจน ตั้งแต่ยุคราชวงศ์มังรายจนถึงการฟื้นฟูครั้งสำคัญในสมัยพระยากาวิละ ในมิติทางสถาปัตยกรรมและศิลปกรรม วัดเชียงมั่นเป็นแหล่งรวมผลงานที่มีคุณค่าและความหลากหลาย องค์ประกอบที่สำคัญ ได้แก่ เจดีย์ช้างล้อม เป็นสถาปัตยกรรมสำคัญในศิลปะล้านนา และมีโบราณวัตถุอันล้ำค่า เช่น พระเสตังคมณี (พระแก้วขาว) และ พระพุทธรูป ปางทรมานช้างนาฬาคีรี การวิเคราะห์โบราณวัตถุเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าวัดเชียงมั่นเป็นจุดสำคัญในเครือข่ายการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และสะท้อนความเป็นพหุวัฒนธรรมของอารยธรรมล้านนา ในฐานะมรดกทางวัฒนธรรม วัดเชียงมั่นมีคุณค่าหลายมิติ ทั้งในฐานะสัญลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ แหล่งเรียนรู้ทางศิลปกรรม และพื้นที่ทางจิตวิญญาณ การศึกษานี้เสนอแนะให้มีการพัฒนาฐานข้อมูลดิจิทัล ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน และพัฒนาโปรแกรมการศึกษาเพื่อการอนุรักษ์และสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมนี้อย่างยั่งยืน การทำความเข้าใจวัดเชียงมั่นจึงเป็นการสร้างพื้นฐานสำหรับการพัฒนาที่มีคุณค่าทางวัฒนธรรมสำหรับอนาคต
Article Details
บทความที่ได้รับการพิจารณาจากคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิและเผยแผ่ในวารสารฉบับนี้ เป็นทัศนคติและข้อคิดเห็นส่วนบุคคลของผู้เขียนแต่ละท่าน ไม่ถือว่าเป็นทัศนะคติและความรับผิดชอบของบรรณาธิการ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารสิทธิจินดา ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรจากวารสารสิทธิจินดา ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กตัญญู ชูชื่น. (2525). พระเจ้าเลียบโลกฉบับล้านนา: บทวิเคราะห์. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม. (2527). ประวัติความเป็นมาของพระพุทธศาสนาและองค์การศาสนาต่างๆ ในประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: กรมการศาสนา.
กรมศิลปากร. (2540). ชินกาลมาลีปกรณ์. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
กองแผนและงบประมาณ องค์การบริหารจังหวัดเชียงใหม่. (2558). เอกสารประกอบการประชุมเชียงใหม่เมืองมรดกโลก. เชียงใหม่: องค์การบริหารจังหวัดเชียงใหม่.
เกรียงไกร เกิดศิริ. (2551). ชุมชนกับภูมิทัศน์วัฒนธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์อุษาคเนย์.
คณะอนุกรรมการตรวจสอบและชำระตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่. (2538). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับเชียงใหม่ 700 ปี. เชียงใหม่: โรงพิมพ์มิ่งเมือง.
จากลำพูนสู่เชียงใหม่ ตามรอย "พระแก้วขาว" แห่งล้านนา. (19 ธันวาคม 2551). สืบค้นจาก http://www.dhammajak.net/forums/viewtopic.php?f=24&t=19671
ดิเรก อินจันทร์. (2563). การศึกษาคัมภีร์ใบลาน ปฏิปัสสา และจารึกเพื่อสนับสนุนข้อมูลการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์: กรณีศึกษาวัดเชียงมั่น ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์. มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
ตุลาภรณ์ แสนปรน และ ดลยา แก้วคำแสน (ผู้แปรรวรรณ). (ม.ป.พ.). ตำนานพระเจ้าเลียบโลกวัดกู่คำ ตำบลวัดเกต อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่. ลำปาง: มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง.
ธนพร เรือนคํา, อุเทน ลาพิงค์ และประทีป พืชทองหลาง. (2565). วัดเชียงมั่น: การพัฒนาตามหลักสัปปายะเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงพุทธศาสนาในจังหวัดเชียงใหม่.วารสารสหวิทยาการวิจัยและวิชาการ, 2 (3), 121-136.
นวรัฐ โอศิริ. (2551). ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเบื้องต้น. กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาภูมิสถาปัตยกรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประเสริฐ ณ นคร และ ปวงคำ ตุ้ยเขียว. (2537). ตำนานมูลศาสนาเชียงใหม่และเชียงตุง. กรุงเทพมหานคร: ศักดิ์โสภาการพิมพ์.
พรรณเพ็ญ เครือไทย. (2540). วรรณกรรมพุทธศาสนาในล้านนา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ตรัสวิน.
พรรณงาม ชพานนท์. (2526). ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2550). แนวทางการจัดการภูมิทัศน์วัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: บริษัท อมรินทร์ พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน).
ยุพิน เข็มมุกด์. (2527). พระพุทธศาสนาในล้านนาไทยสมัยราชวงศ์มังราย พ.ศ. 1849–2101. กรุงเทพมหานคร: สภาวิจัยแห่งชาติ.
วัดเชียงมั่น. (2565). วัดเชียงมั่น. สืบค้นจาก https://www.finearts.go.th/fad7/view/10323-วัดเชียงมั่น
วิโรจน์ อินทนนท์. (2556). "มังคลัตถทีปนี" ใน ตามรอยพระสิริมังคลาจารย์สังฆปราชญ์ล้านนา. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2563). คู่มือนำชมศิลปกรรมโบราณในล้านนา. นนทบุรี: เมืองโบราณ.
สรัสวดี อ๋องสกุล. (2553). ประวัติศาสตร์ล้านนา. กรุงเทพฯ: อัมรินทร์.
สันติ เล็กสุขุม. (2538). ศิลปะภาคเหนือ: หริภุญชัย–ล้านนา. กรุงเทพมหานคร: เมืองโบราณ.
สุดแดน วิสุทธิลักษณ์ และ วัลลภ ทองอ่อน. (2559). รูปแบบทางพื้นที่ของตำนานพระเจ้าเลียบโลก: บทวิเคราะห์ตำนานด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์. วารสารสังคมวิทยามานุษยวิทยา, 35(2), 21-45.
สุรพล ดำริห์กุล. (2545). อาณาจักรล้านนา. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
สุรพล ดำริห์กุล. (2561). ประวัติศาสตร์และศิลปะล้านนา. นนทบุรี: เมืองโบราณ.
