ภาษากับสังคมวัฒนธรรมในวรรณกรรมท้องถิ่นสุรินทร์-ศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสังคมและวัฒนธรรมที่ปรากฏในวรรณกรรมท้องถิ่นสุรินทร์–ศรีสะเกษ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) จากเอกสารวรรณกรรมท้องถิ่นที่รวบรวมและจัดพิมพ์โดยศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดสุรินทร์ ประกอบด้วยนิทานพื้นบ้าน ปริศนาคำทาย และสำนวนภาษิตคำสอนพื้นบ้าน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลจากเอกสารวรรณกรรมท้องถิ่น โดยใช้กรอบแนวคิดด้านภาษา สังคม และวัฒนธรรมเป็นแนวทางในการวิเคราะห์ข้อมูล จากนั้นจัดหมวดหมู่ข้อมูลและนำเสนอผลการวิเคราะห์ในลักษณะพรรณนาวิเคราะห์

          ผลการวิจัยพบว่า วรรณกรรมท้องถิ่นสุรินทร์–ศรีสะเกษสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมของชุมชนในหลายมิติ ได้แก่ 1) ด้านวิถีชีวิตที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตในสังคมชนบทและการประกอบอาชีพเกษตรกรรม 2) ด้านความสัมพันธ์ในครอบครัวและชุมชนที่ให้ความสำคัญกับความกตัญญู การเคารพผู้ใหญ่ และการช่วยเหลือเกื้อกูลกัน 3) ด้านความเชื่อและศาสนาที่สะท้อนแนวคิดเกี่ยวกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์และกฎแห่งกรรม 4) ด้านข้อประพฤติและการปฏิบัติที่มุ่งเน้นการปลูกฝังคุณธรรมและแนวทางการดำเนินชีวิตตามค่านิยมของสังคม และ 5) ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สะท้อนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และแนวคิดในการดำรงชีวิตของชุมชน ซึ่งถ่ายทอดผ่านภาษาและเนื้อหาของวรรณกรรมท้องถิ่น ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าวรรณกรรมท้องถิ่นเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญที่สะท้อนโครงสร้างทางสังคม ค่านิยม ความเชื่อ และภูมิปัญญาของชุมชน อันมีบทบาทสำคัญต่อการอนุรักษ์และถ่ายทอดอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น