รูปแบบการพัฒนาอินทรีย์ในการเจริญวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ของสำนักปฏิบัติธรรมธรรมโมลี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

บทคัดย่อ

ดุษฎีนิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ไว้ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาการพัฒนาอินทรีย์ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาอินทรีย์ในการเจริญวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ของสำนักปฏิบัติธรรมธรรมโมลี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา และ 3) เพื่อเสนอรูปแบบการพัฒนาอินทรีย์ในการเจริญวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ของสำนักปฏิบัติธรรมธรรมโมลี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยวิธีวิจัยเอกสาร (Documentary Research) และการเก็บข้อมูลภาคสนาม การพัฒนาอินทรีย์ 5 ได้แก่ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา ตามหลักสติปัฏฐาน 4 เป็นกระบวนการสร้างสมดุลระหว่างองค์ธรรมที่เกื้อหนุนกัน โดยมีสติเป็นแกนกลางควบคุม เมื่อสมดุล อินทรีย์ 5 จะยกระดับเป็นพละ 5 และโพชฌงค์ 7 นำไปสู่มรรค–ผล–นิพพาน การฝึกของสำนักปฏิบัติธรรมธรรมโมลีออกแบบให้บูรณาการปัจจัยภายนอกและภายในครบวงจร ใช้สัปปายะ 7 เป็นฐานภายนอก ลดอุปสรรคในการปฏิบัติ และใช้สติปัฏฐาน 4 เป็นโครงสร้างหลักภายใน ปรับอินทรีย์ 5 ตามหลัก “เพิ่มสิ่งที่ขาด ลดสิ่งที่เกิน” ตามคัมภีร์วิสุทธิมรรค จุดเด่นคือการสอบอารมณ์รายวันและการผสมผสานเมตตาเจโตวิมุตติกับวิปัสสนา เพื่อเสริมศรัทธา ลดนิวรณ์ และก่อให้เกิดอุเบกขาเชิงปัญญา ผลลัพธ์เชิงปฏิบัติพบว่า นิวรณ์ลดลง สติมั่นคง สมาธิพอดี และปัญญาเห็นตามจริงมั่นคง
งานวิจัยนี้เสนอ MPIDE Model ประกอบด้วย M: Methods for Developing – ใช้สัปปายะ 7 และสติปัฏฐาน 4 พัฒนาอินทรีย์ 5 → พละ 5 → โพชฌงค์ 7, P: Practical Highlights – การสอบอารมณ์รายวันเพื่อปรับสมดุล, I: Innovation Creation – การผสมผสานเมตตาเจโตวิมุตติกับวิปัสสนา, D: Doctrinal Consistency – ความสอดคล้องกับโพธิปักขิยธรรม 37, และ E: Expected Outcomes – ผลปฏิบัติที่ชัดเจน ได้แก่ ลดนิวรณ์ สติมั่น สมาธิพอดี และปัญญาเห็นความจริง