วิเคราะห์หลักพุทธธรรมในสุวรรณสามชาดกที่มีอิทธิพลต่อวัฒนธรรมของสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาหลักพุทธธรรมที่ปรากฎในสุวรรณสามชาดก 2) เพื่อวิเคราะห์หลักพุทธธรรมในสุวรรณสามชาดกที่มีอิทธิพลต่อวัฒนธรรมของสังคมไทย 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการนำหลักพุทธธรรมในสุวรรณสามชาดกประยุกต์ใช้ในสังคมไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ออกแบบระบบตามกรอบแนวคิดในการวิจัยตามแนวคิดทฤษฎีวรรณกรรมในพระพุทธศาสนา แนวคิดทฤษฎีวัฒนธรรมของสังคมไทย และแนวคิดความเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรมในสังคมไทยเป็นกรอบการวิจัย พื้นที่วิจัย คือมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย กลุ่มตัวอย่าง/ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คืออาจารย์สอนพระพุทธศาสนา/พระวิปัสสนาจารย์ 4 รูป/คน และผู้เชี่ยวชาญด้านพระไตรปิฎก 5 รูป/คน รวมทั้งสิ้น 9 รูป/คน ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลแล้วเขียนบรรยายเชิงพรรณนา

ผลการศึกษาพบว่า

1. หลักพุทธธรมที่ปรากฏในสุวรรณสามชาดก ได้แก่ (1) กฎแห่งกรรม (2) สัจจะ 3) เมตตา (4) กตัญญูกตเวที และ (5) หลักทศพิธราชธรรม


2. หลักพุทธธรรมในสุวรรณสามชาดกที่มีอิทธิพลต่อวัฒนธรรมของสังคมไทย พบว่า 1) ด้านความเชื่อ พบว่า (1) กฎแห่งกรรม ผลของกรรม หรือผลของการกระทำที่ว่า ทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว (2) สัจจะ เมื่อให้สัจจะก็ต้องรักษาและปฏิบัติตามให้ได้ (3) เมตตา ผู้มีความเมตตากรุณาย่อมนำมาซึ่งความสุข (4) กตัญญูกตเวที คือการกตัญญูต่อผู้มีคุณ ต่อครอบครัว ต่อสังคม ย่อมเป็นสุขปราศจากปัญหา (5) ทศพิธราชธรรม คือหลักธรรมสำหรับปกครองของพระราชาที่ทรงยึดมั่นในทศพิธราชธรรมทรงพัฒนาประเทศให้เจริญก้าวหน้าโดยมีประชาชนทั้งปวงเคารพรัก 2) ด้านครอบครัว พบว่า (1) กฎแห่งกรรมใช้สอนสมาชิกในครอบครัวรู้จักเกรงกลัวต่อบาป (2) สัจจะ ช่วยทำให้คนในครอบครัวรัก สามัคคีและมีความเชื่อใจซึ่งกันและกัน (3) เมตตา ช่วยให้สมาชิกอยู่ร่วมกันอย่างเอื้ออาทรต่อกันและกัน (4) กตัญญูกตเวที ช่วยให้สมาชิกเอาใจใส่ซึ่งกันและกันมากยิ่งขึ้น (5) ทศพิธราชธรรม การปกครองช่วยให้ปวงชนมีชีวิตที่มีความเจริญรุ่งเรืองและอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข 3) ด้านสังคม พบว่า (1) กฎแห่งกรรม คือกรอบทางศีลธรรมทำให้สังคมไทยอยู่ร่วมกันอย่างสันติ (2) สัจจะ ทำให้เป็นสังคมที่ให้เกียรติกันและกัน (3) เมตตา ทำให้คนในสังคมช่วยเหลือกันและกัน (4) กตัญญูกตเวที ไม่เพียงกตัญญูบุคคล แต่รวมถึงความกตัญญูต่อธรรมชาติและสิ่งที่ให้คุณประโยชน์ต่อสังคมด้วย (5) ทศพิธราชธรรม ช่วยให้ผู้นำสังคมไทยปกครองให้ประชาชนสงบสุข


3. แนวทางการนำหลักพุทธธรรมในสุวรรณสามชาดกประยุกต์ใช้ในสังคมไทย คือ (1) หลักพรหมวิหาร 4 (2) กตัญญูกตเวที (3) สัจจะธรรม (4) การให้อภัย (5) การไม่คบหาคนชั่ว และ (6) ไม่ประมาท


4. องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัย ได้แก่ รูปแบบ ดับบลิวซีทีซีเอสดี (WCTCSD Model) = รอให้เป็น เย็นให้ไว คิดให้ได้ สื่อสารเป็น เห็นคุณค่าของการให้ และไม่ประมาทความเปลี่ยนแปลง ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายรูปแบบ เช่น การแก้ปัญหาอย่างมีประสิทธิภาพ การปรับปรุงรูปแบบ และสร้างเรียนรู้วัฒนธรรมของสังคม