รูปแบบการบูรณาการหลักสติปัฎฐาน 4 เพื่อเสริมสร้างสุขภาวะผู้สูงอายุ ตำบลน้ำอ่าง อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพบริบทและปัญหาสุขภาวะผู้สูงอายุ 2) เพื่อวิเคราะห์หลักสติปัฏฐาน 4 กับบริบทการเสริมสร้างสุขภาวะของผู้สูงอายุ      3) เพื่อเสนอรูปแบบการบูรณาการหลักสติปัฏฐาน 4 เพื่อเสริมสร้างสุขภาวะของผู้สูงอายุ โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน ผู้สูงอายุ บุคลากรด้านสาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จำนวน 51 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่มย่อย และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม มีค่าความตรงด้านเนื้อหา โดยผู้ทรงคุณวุฒิ และผ่านการตรวจสอบความเหมาะสมของข้อคำถาม ข้อมูลที่ได้จากการวิจัยได้นำมาวิเคราะห์โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาประกอบบริบท

ผลการวิจัยพบว่า

1) บริบทและปัญหาสุขภาวะผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุในตำบลน้ำอ่างประสบปัญหาสุขภาวะทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ ร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ โดยเฉพาะโรคเรื้อรัง ความเสื่อมของร่างกาย ความเครียด และความเหงา ขณะเดียวกันยังมีการขาดบทบาททางสังคมและความมั่นคงทางจิตใจ ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตโดยรวม อย่างไรก็ตาม ชุมชนมีทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง เช่น วัด พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน และกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา ซึ่งสามารถใช้เป็นฐานในการพัฒนาสุขภาวะผู้สูงอายุได้

2) การวิเคราะห์หลักสติปัฏฐาน 4 กับบริบทการเสริมสร้างสุขภาวะผู้สูงอายุ หลักสติปัฏฐาน 4 สามารถบูรณาการกับการพัฒนาสุขภาวะผู้สูงอายุได้อย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ การรู้เท่าทันกาย เวทนา จิต และธรรม ช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดปัญญาในการดำเนินชีวิตและพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างองค์รวม ความสำเร็จของการดำเนินงานเกิดจากความร่วมมือของวัด ครอบครัว ชุมชน และหน่วยงานด้านสุขภาพ จนเกิดรูปแบบที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่

3) รูปแบบการบูรณาการหลักสติปัฏฐาน 4 เป็นความร่วมมือของวัด ชุมชน ครอบครัว และหน่วยงานสุขภาพ โดยใช้หลักสติปัฏฐาน 4 เป็นแกนกลางในการพัฒนาสุขภาวะองค์รวม ผ่าน 5 ขั้นตอน ตั้งแต่การศึกษาบริบทจนถึงการติดตามประเมินผล เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชุมชนและนำไปใช้ได้อย่างยั่งยืน